I. Wstęp

1. Podstawa prawna i cel opracowania

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska organy wykonawcze powiatów, w celu realizacji polityki ekologicznej państwa, sporządzają powiatowe programy ochrony środowiska. Programy te określają w szczególności:

· cele ekologiczne,

· priorytety ekologiczne,

· rodzaj i harmonogram przedsięwzięć ekologicznych,

· środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno-ekonomiczne i środki finansowe.

Uchwalony przez radę powiatu na podstawie art. 18 ww. ustawy, program ochrony środowiska jest podstawą działań zarządu powiatu w kierunku stworzenia warunków niezbędnych do realizacji ochrony środowiska, w tym realizacji wybranych programów branżowych oraz stanowi podstawę do formułowania wytycznych do gminnych programów ochrony środowiska. Programy ochrony środowiska, zgodnie z art. 14 ww. ustawy, przyjmuje się na 4 lata z tym, że przewidziane w niej perspektywiczne działania obejmują kolejne 4 lata. Z wykonania programu zarząd powiatu sporządza co 2 lata raporty, które przedstawia radzie powiatu.

2. Zakres i metoda opracowania

Spełniając wymogi ustawowe Zarząd Powiatu Toruńskiego przystąpił do opracowania Programu ochrony środowiska powiatu toruńskiego wraz z planem gospodarki odpadami. Przyjęto, że Program powinien zawierać m.in. określenie celów ekologicznych na lata 2004 – 2010 i 2011 – 2020. Obejmuje więc znacznie szerszy horyzont czasowy niż Polityka ekologiczna państwa, Krajowy plan gospodarki odpadami i Program ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego.

Wyłonienie wykonawcy nastąpiło w drodze przeprowadzenia procedury przetargowej. Szczegółowy zakres prac określiła specyfikacja. Przetarg wygrało Biuro Usług Technicznych Projektowania i Realizacji Inwestycji Toruński Klub Technika NOT Sp. z o.o. Umowa na wykonanie opracowania nr GM.II.3421/3/03 została podpisana w dniu 10 czerwca 2003 r.

O przystąpieniu do opracowania Programu Zarząd Powiatu ogłosił w prasie lokalnej (Gazeta Pomorska z dnia 25.06.2003 r.) i na stronie internetowej Starostwa Powiatowego w Toruniu. Podstawę do sporządzenia oceny stanu środowiska powiatu toruńskiego stanowiły dane i materiały Starostwa Powiatowego i jego jednostek organizacyjnych (służb, inspekcji i straży). W pracach nad Programem wykorzystano ponadto wszelkie dostępne materiały i opracowania, w tym: Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego w Bydgoszczy, Urzędu Marszałkowskiego w Toruniu, Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska w Bydgoszczy, Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Toruniu, Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku, Wojewódzkiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych we Włocławku, Urzędu Statystycznego w Bydgoszczy i innych. Do 10 października 2003 r. nie zgłoszono żadnych przedmiotowych wniosków, postulatów i propozycji do treści merytorycznej opracowania.

Prace nad pierwszym etapem opracowania, na które składa się przegląd dokumentów i opracowań w przedmiotowym zakresie oraz ocena stanu środowiska powiatu toruńskiego zostały wykonane do dnia 31 lipca 2003 r. Ocena ta składa się z części opisowej – w postaci odrębnego elaboratu tekstowego oraz części graficznej w postaci mapy w skali 1: 50 000 dla obszaru powiatu i mapy w skali 1:10 000 dla miasta Chełmża. Ocena stanu środowiska w powiecie zawiera analizę stanu środowiska na obszarze powiatu w zakresie poszczególnych komponentów przyrodniczych oraz identyfikację i rejonizację zagrożeń środowiska w kontekście polityki ekologicznej państwa i województwa, a także w kontekście wymagań i standardów Unii Europejskiej.

Wykonano także przegląd dokumentów i opracowań strategicznych, programowych i planistycznych na szczeblu krajowym, wojewódzkim i powiatowym, które mają istotne znaczenie dla konstrukcji niniejszego Programu.

Drugi etap prac, który został wykonany do 10 października 2003 r. zawiera określenie celów i priorytety ekologicznych, rodzaj i harmonogram przedsięwzięć ekologicznych na terenie powiatu oraz środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno-ekonomiczne i środki finansowe. Problematyka gospodarki odpadami znajduje się Planie gospodarki odpadami powiatu, który stanowi integralną część Programu ochrony środowiska powiatu toruńskiego.

Program ochrony środowiska powiatu toruńskiego z planem gospodarki odpadami zawiera wykaz zadań własnych powiatu, które będą w całości lub części finansowane ze środków będących w dyspozycji powiatu, zadań koordynowanych lub inicjowanych przez powiat oraz wytycznych do programów gminnych.

Projekt Programu, zaakceptowany przez Zarząd Powiatu, zostanie przedstawiony do zaopiniowania Zarządowi Województwa Kujawsko-Pomorskiego oraz organom wykonawczym gmin wchodzących w skład powiatu toruńskiego. Jednocześnie projekt zostanie udostępniony do wglądu wszystkim zainteresowanym i po rozpatrzeniu wszystkich wniesionych uwag, wniosków i propozycji projekt Programu zostanie przedstawiony właściwym komisjom Rady Powiatu i przekazany do uchwalenia Radzie Powiatu Toruńskiego.

Projekt Programu nie zawiera w części opisowej problematyki gospodarowania odpadami, gdyż tematyka ta jest przedmiotem Planu gospodarki odpadami, który zgodnie z przepisami ustawy – Prawo ochrony środowiska, stanowi integralną część Programu ochrony środowiska.

3. Informacje i wytyczne z dokumentów strategicznych i programowych

Podstawowym dokumentem krajowym w zakresie ochrony środowiska jest „Polityka ekologiczna państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010” opracowana przez Radę Ministrów i przyjęta uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. (Monitor Polski Nr 33, poz. 433). Jest ona uszczegółowieniem i aktualizacją „II Polityki ekologicznej państwa”. Dokument określa cele i zadania o charakterze systemowym ważnych dla stworzenia warunków do wykonywania ochrony środowiska. Jako podstawowy warunek skutecznej realizacji polityki ekologicznej państwa wymienia respektowanie zasady zrównoważonego rozwoju w strategiach i politykach w poszczególnych dziedzinach gospodarowania. Określa zasady i sposoby ochrony dziedzictwa przyrodniczego
i racjonalne użytkowania zasobów przyrody. Wskazuje na konieczność zapewnienia bezpieczeństwa ekologicznego państwa, w tym przez znaczny wzrost lesistości, utworzenie europejskiej sieci ekologicznej Natura 2000, ochronę terenów wodno-błotnych i poprawę stanu czystości wód powierzchniowych. Obliguje do zrównoważonego wykorzystywania surowców, materiałów, wody i energii oraz do coraz większego rozwoju energetyki odnawialnej, nakazuje kształtowanie stosunków wodnych i ochronę przed powodzią. Jednym z celów polityki ekologicznej jest zapobieganie zagrożeniom zdrowia w środowisku
i ograniczenie ryzyka dla zdrowia wynikające z narażenia na szkodliwe dla człowieka czynniki środowiskowe. Polityka ekologiczna wskazuje na konieczność poprawy jakości powietrza atmosferycznego oraz klimatu akustycznego, ochronę przed oddziaływaniem pól elektromagnetycznych i poważnymi awariami przemysłowymi, przeciwdziałanie zmianom klimatu oraz uporządkowanie gospodarowania odpadami. Określa nakłady na realizację działań objętych polityką oraz źródła jej finansowania.

Na poziomie wojewódzkim podstawowym dokumentem, który wyznacza kierunki rozwoju, w tym ochrony środowiska regionu, jest strategia rozwoju województwa. Uchwałą nr 439/2000 z dnia 20 czerwca 2000 r. Sejmik Województwa Kujawsko-Pomorskiego uchwalił Strategię Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego. Według Strategii celem nadrzędnym rozwoju województwa jest poprawa konkurencyjności regionu i podniesienie poziomu życia mieszkańców przy respektowaniu zasad zrównoważonego rozwoju. Wizja rozwoju województwa, która stanowi „meritum” Strategii, jest projekcją stanu, który powinien być osiągnięty do 2010 r. z uwzględnieniem istniejących potrzeb, jak i warunków ich realizacji. Wizja zakłada, w szczególności zachowanie wysokich walorów środowiska przyrodniczego regionu, co umożliwi poprawę szeroko rozumianego poziomu życia ludności oraz zapewni bazę dla działalności gospodarczej w warunkach gospodarki wolnorynkowej i przy respektowaniu zasad zrównoważonego rozwoju.

Dla zrealizowania celów operacyjnych zdefiniowanych w Wizji oraz określonych przedsięwzięć konieczne jest podjęcie następujących działań w zakresie ochrony
i kształtowania środowiska przyrodniczego:

- ochrona wód powierzchniowych i podziemnych przed zanieczyszczeniem oraz racjonalne gospodarowanie zasobami wodnymi,

- ochrona powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniami ze źródeł stacjonarnych i komunikacyjnych,

- ochrona gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb,

- ochrona zasobów złóż kopalin i wód mineralnych przed nadmierną i nieracjonalną eksploatacją,

- zwiększanie lesistości do co najmniej 25% powierzchni województwa,

- kształtowanie systemu wielkoprzestrzennej ochrony przyrody i krajobrazu,

- ochrona obiektów i tworów przyrody oraz ochrona zagrożonych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt,

- ochrona przed hałasem,

- prowadzenie przestrzennego monitoringu środowiska,

- prowadzenie edukacji ekologicznej.

Według projektu Programu ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego podstawowym celem polityki ekologicznej na obszarze województwa jest zachowania wysokich walorów środowiska przyrodniczego regionu w celu poprawy jakości życia mieszkańców oraz zwiększenia atrakcyjności i konkurencyjności województwa. Realizacja tego celu jest możliwa pod warunkiem przyjęcia jako powszechnie obowiązującej zasady zrównoważonego rozwoju, identyfikacji określonych priorytetów ochrony środowiska oraz realizacji celów cząstkowych, do których należą:

· dalsza poprawa jakości wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior,

· zachowanie jakości wód podziemnych i ich ochrona przed degradacją,

· dalsza poprawa jakości powietrza atmosferycznego,

· poprawa warunków klimatu akustycznego,

· wdrożenie nowoczesnego systemu gospodarowania odpadami,

· zachowanie i kształtowanie różnorodności biologicznej regionu, z ograniczeniem populacji obcych gatunków roślin i zwierząt,

· zwiększenie lesistości województwa,

· ochrona gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb,

· ochrona złóż kopalin przed nieracjonalną eksploatacją,

· kształtowanie systemu obszarów chronionych i dostosowanie go do nowych uwarunkowań prawnych,

· przeciwdziałanie poważnym awariom.

Podstawowym priorytetem ekologicznym do 2010 r. jest zachowanie bezpieczeństwa ekologicznego województwa. W tym celu konieczne jest likwidowanie i przeciwdziałanie powstawaniu bezpośrednich zagrożeń dla zdrowia i życia ludzi oraz jakości środowiska, przeciwdziałanie postępującej degradacji zasobów przyrodniczych oraz pogarszaniu jakości życia mieszkańców, zapobieganie możliwości wystąpienia klęsk żywiołowych, w szczególności powodzi.

Podstawowym dokumentem określającym kierunki rozwoju powiatu jest Strategia Rozwoju Powiatu Toruńskiego przyjęta uchwałą Nr XVI/121/2000 Rady Powiatu Toruńskiego z dnia 31 sierpnia 2000 r. Dokument jest obecnie poprawiany i uzupełniany oraz dostosowywany do nowych uwarunkowań wynikających z członkostwem Polski w Unii Europejskiej.

Strategia identyfikuje mocne i słabe strony powiatu oraz szanse i zagrożenia jego rozwoju. Wśród mocnych stron wymieniono m.in. położenie geograficzne, warunki przyrodniczo-krajobrazowe i duże zasoby podziemnej wody pitnej. Wśród słabych stron wymienia się m.in. niedostateczny poziom infrastruktury technicznej. Cel strategiczny rozwoju powiatu został określony jako „Zasobny powiat”. Celami operacyjnymi, które przyczynia się do zrealizowania celu głównego to m.in. wysoki poziom życia na obszarach wiejskich, dobrze rozwinięta sieć infrastruktury technicznej, stan środowiska naturalnego spełniający wymogi prawa krajowego i standardów europejskich, dobry stan zdrowia mieszkańców powiatu, wykorzystane walory turystyczno-krajoznawcze. Warunkiem osiągnięcia celów są: posiadanie wystarczających środków na realizacje zadań powiatu i dobra współpraca między jednostkami samorządu terytorialnego.

W zakresie ochrony środowiska (cel: stan środowiska naturalnego spełniający wymogi prawa krajowego i standardów europejskich) Strategia zakłada:

- opracowanie i uchwalenie powiatowego programu ochrony środowiska z planem gospodarki odpadami do końca 2003 r. (nakład 15 tys. zł.),

- zagospodarowanie i unieszkodliwianie odpadów stałych (nakład 5 mln zł),

- rekultywację nieczynnych składowisk odpadów i wyrobisk poeksploatacyjnych (nakład 3 mln zł.),

- budowę stacji segregacji odpadów (nakład 5 mln zł.),

- kompleksowe uporządkowanie gospodarki ściekowej (nakład 50 mln zł),

- zapobieganie zagrożeniom wynikającym z produkcji rolnej (do 2010 r. nakład 12 mln zł.),

- zalesianie gruntów porolnych (nakładów nie określono),

- prawidłowa eksploatacja i konserwacja oraz odbudowa systemów melioracyjnych (nakładów nie określono),

- opracowanie programu kompleksowego retencjonowania wód (nakłady 180 tys. zł),

- realizacja inwestycji melioracyjnych (nakłady 40 mln zł.),

- wykorzystanie alternatywnych źródeł energii (13 mln zł.),

- monitoring środowiska (500 tys. zł rocznie),

- bank zanieczyszczeń środowiska (160 tys. zł. rocznie),

- mapa akustyczna powiatu (200 tys. zł. rocznie),

- program działań dostosowania poziomu hałasu do dopuszczalnego (150 tys. zł. rocznie),

- edukacja ekologiczna (5 tys. zł. rocznie),

- program wyrobów zawierających azbest (20 tys. zł. rocznie),

- ograniczanie związków azotanowych (15 tys. zł. rocznie).

Jako źródła finansowania wymienionych działań mających na celu doprowadzenie stanu środowiska naturalnego do wymogów prawa krajowego i standardów europejskich wskazano fundusze ochrony środowiska (narodowy, wojewódzki, powiatowy i gminne), Bank Światowy, budżet powiatu, budżety gmin, środki własne rolników, program przedakcesyjny Sapard, środki pomocowe Unii Europejskiej i inne środki zewnętrzne.

Jako inne zadania pośrednio związane ze środowiskiem Strategia wymienia:

- modernizacja i utrzymanie we właściwym stanie technicznym dróg, w tym modernizację 6% dróg powiatowych rocznie,

- stworzenie zintegrowanego systemu koordynacji działań związanych z bezpieczeństwem mieszkańców powiatu przez stworzenie zintegrowanego stanowiska wspólnego dla miasta Torunia i powiatu,

- wykorzystane walory turystyczno-krajoznawcze przez co najmniej dwukrotny wzrost turystów odwiedzających powiat do 2006 r.

Wykonanie zadań postulowanych w strategii rozwoju powiatu zdeterminowane będzie możliwościami finansowymi podmiotów realizujących tę strategię. W szczególności istotne będą realne możliwości głównego podmiotu realizacji strategii – powiatowej wspólnoty samorządowej i jej budżetu. Analiza dotychczasowych budżetów powiatu i planowanego na 2003 r. upoważnia do stwierdzenia, że będzie to niezwykle trudne. Zgodnie z uchwałą nr IV/23/03 Rady Powiatu Toruńskiego z dnia 21 lutego 2003 r. w sprawie budżetu na 2003 r. planowane wydatki budżetu powiatu określono w kwocie 28.582.806 zł., z tego wydatki na finansowanie inwestycji (poza wydatkami bieżącymi) zaledwie 1.344.500 zł. Warto zaznaczyć, że większość dochodów powiatu (ponad 21 mln zł) to dotacje celowe i subwencje z budżetu państwa).

Na rok 2003 zaplanowano m.in. wydatki:

Dział 020 – Leśnictwo 157.600 zł.,

Dział 600 – Transport i łączność (drogi publiczne powiatowe) 2.451.486 zł. co pozwoli na modernizację 3 odcinków dróg o długości 1,415 km za kwotę 1.241.500 zł.,

Dział 754 – Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpożarowa 9.000 zł.,

Jako główne wydatki Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska w 2003 r. planuje się:

· Wydatki inwestycyjne 1.259.462 zł.

· Dotacje dla podmiotów, w tym osób indywidualnych 100.000 zł.

· Dotacje dla jednostek sektora finansów publicznych 134.600 zł.

4. Kompetencje samorządu powiatowego w zakresie ochrony środowiska

Samorząd powiatowy jest nową formą samorządu terytorialnego, który został wyodrębniony w strukturze Rzeczypospolitej Polskiej ustawą z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. Nr 96, poz. 603). Powiat stanowi lokalną wspólnotę samorządową na określonym terytorium i powołany został do samodzielnego wykonywania określonych ustawami szczegółowymi zadań publicznych, na których realizację wyposażony został w środki materialne.

Wykaz tych zadań zawiera art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (tekst jednolity Dz.U. Nr 142/2001 r., poz. 1592 ze zmianami). Należą do nich w szczególności: edukacja publiczna, promocja i ochrona zdrowia, pomoc społeczna, polityka prorodzinna, transport i drogi publiczne, kultura i ochrona dóbr kultury, gospodarka wodna, ochrona środowiska i przyrody, rolnictwo, leśnictwo i rybactwo śródlądowe, porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli, ochrona przeciwpowodziowa, przeciwdziałanie bezrobociu i aktywizacja lokalnego rynku pracy.

Do kompetencji samorządu powiatowego w zakresie szeroko rozumianej ochrony środowiska należy:

W zakresie prawa ochrony środowiska:

- wydawanie pozwoleń zintegrowanych oraz pozwoleń na: wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza, emitowanie hałasu do środowiska i emitowanie pól elektromagnetycznych,

- uzgadnianie planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko,

- opiniowanie gospodarki finansowej Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

W zakresie leśnictwa:

- sprawowanie nadzoru nad gospodarką leśną w lasach nie stanowiących własności skarbu państwa,

- cechowanie drewna pozyskanego w lasach objętych nadzorem.

W zakresie geologii:

- udzielanie koncesji na wydobycie kopalin pospolitych na powierzchni do 2 ha i o rocznym wydobyciu do 20 tys. m³,

- zatwierdzanie projektów prac geologicznych,

- przyjmowanie dokumentacji geologicznych i hydrogeologicznych.

W zakresie ochrony gruntów rolnych i leśnych:

- wydawanie decyzji o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej,

- prowadzenie spraw dotyczących rekultywacji gruntów rolnych i leśnych.

W zakresie gospodarki odpadami:

- wydawanie pozwoleń na wytwarzanie odpadów przez podmioty prowadzące instalacje wytwarzające rocznie powyżej 1 tony odpadów niebezpiecznych bądź powyżej 5 tysięcy ton odpadów innych niż niebezpieczne,

- wydawanie decyzji na wytwarzanie odpadów przez podmioty prowadzące instalacje wytwarzające do l tony odpadów niebezpiecznych rocznie,

- zbieranie informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobie gospodarowania nimi przez podmioty prowadzące instalacje od 5 do 5 tysięcy ton rocznie odpadów innych niż niebezpieczne,

- wydawanie decyzji zatwierdzającej program gospodarki odpadami niebezpiecznymi dla podmiotów nie prowadzących instalacji wytwarzające rocznie powyżej 100 kg odpadów niebezpiecznych,

- zbieranie informacji o wytwarzanych odpadach oraz o sposobie gospodarowania nimi dla podmiotów nie prowadzących instalacji do 100 kg odpadów niebezpiecznych lub powyżej 5 ton odpadów innych niż niebezpieczne,

- wydawanie zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie odzysku, unieszkodliwiania, zbierania i transportu odpadów,

- wydawanie zezwoleń na składowanie odpadów niebezpiecznych na wydzielonych częściach innych składowisk.

W zakresie rybactwa śródlądowego:

- zezwalanie na przegradzanie sieciami więcej niż połowy łożyska rzeki płynącej na wodach innych niż żeglowne,

- wydawanie kart wędkarskich,

- rejestracja sprzętu pływającego,

- ustanawianie strażników Społecznej Straży Rybackiej.

W zakresie gospodarki wodnej:

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na szczególne korzystanie z wód w tym na:

· pobór oraz odprowadzanie wód powierzchniowych lub podziemnych;

· wprowadzenie ścieków do wód lub do ziemi;

· piętrzenie oraz retencjonowanie śródlądowych wód powierzchniowych;

· korzystanie z wód do celów energetycznych;

· wydobywanie z wód kamienia, żwiru, piasku oraz innych materiałów, a także wycinanie roślin z wód lub brzegu, jeżeli roboty te nie są związane z utrzymywaniem wód oraz remontem urządzeń wodnych.

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na wykonanie, odbudowę, przebudowę lub rozbiórkę urządzeń wodnych w tym:

· budowli piętrzących, upustowych, kanałów i rowów;

· obiektów zbiorników i stopni wodnych;

· stawów;

· obiektów służących do ujmowania wód powierzchniowych oraz podziemnych,

· obiektów energetyki wodnej;

· murów oporowych, pomostów, przystani i kąpielisk;

· urządzeń melioracji wodnych nie zaliczonych do urządzeń wodnych;

· stałych urządzeń służących do połowu ryb lub do pozyskiwania innych
organizmów wodnych;

· prowadzonych przez wody oraz wały powodziowe obiektów mostowych, rurociągów, linii energetycznych, linii telekomunikacyjnych oraz innych urządzeń;

· wylotów urządzeń kanalizacyjnych służących do wprowadzania ścieków do wód.

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na regulację wód oraz zmianę ukształtowania terenu na gruntach przylegających do wód, mającą wpływ na warunki przepływu wody,

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na rolnicze wykorzystanie ścieków w zakresie nieobjętym zwykłym korzystaniem z wód,

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na długotrwałe obniżenie poziomu zwierciadła wody podziemnej,

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na odwodnienie obiektów lub wykopów budowlanych, jeżeli zasięg leja depresji wykracza poza granice terenu, którego zakład jest właścicielem,

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na nawadnianie gruntów lub upraw wodą podziemną za pomocą deszczowni,

- wydawanie pozwoleń wodnoprawnych na wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych ścieków zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego,

- wydawanie decyzji ustanawiającej strefę ochronną ujęcia wody składającą się wyłącznie z terenu ochrony bezpośredniej ujęcia wody,

- opiniowanie projektów korzystania z wód dorzecza,

- nadzór nad działalnością spółek wodnych,

- nadzór nad utrzymaniem urządzeń melioracji wodnych szczegółowych.

W zakresie łowiectwa:

- wydzierżawianie obwodów łowieckich polnych,

- wydawanie decyzji o odłowie lub odstrzale redukcyjnym zwierzyny,

- wydawanie decyzji zezwalającej na posiadanie i hodowanie lub utrzymywanie chartów lub ich mieszańców.

W zakresie zalesiania gruntów rolnych:

- wydawanie decyzji o przeznaczeniu gruntów rolnych do zalesienia,

- wydawanie decyzji stwierdzającej prowadzenie uprawy leśnej oraz określenie wysokości przysługującego z tego tytułu ekwiwalentu.

II. Analiza stanu środowiska powiatu toruńskiego w kontekście polityki ekologicznej województwa

Dokumentami polityki ekologicznej województwa są Strategia rozwoju województwa oraz przyjęty przez Zarząd Województwa projekt Programu ochrony środowiska. W obu tych dokumentach wskazano na zagadnienia istotne z punktu widzenia rozwoju województwa. W tym kontekście stan środowiska powiatu przedstawia się następująco:

W zakresie poprawy jakości wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior oraz zachowania jakości wód podziemnych i ich ochrony przed degradacją

Przez teren powiatu toruńskiego przepływają dwie rzeki Wisła i Drwęca mające duże znaczenia dla województwa. Badania monitoringowi wykazują, że zanieczyszczenia powstające na terenie powiatu nie wpływają negatywnie na stan ich czystości. Kanał Górny i niemalże cały odcinek Strugi Toruńskiej leży na obszarze powiatu. Kanał Górny w swoim źródliskowym i początkowym fragmencie prowadzi wody I klasy czystości. Wraz z biegiem następuje pogorszenie jakości wód. Przyczynia się do tego intensywny rozwój budownictwa mieszkaniowego i usługowego w strefie podmiejskiej Torunia, niedostateczny rozwój kanalizacji, niewystarczający stopień oczyszczania ścieków na terenie gmin Zawieś Wielka i Łysomice. Wody Strugi Toruńskiej z kolei są przykładem oddziaływania zanieczyszczeń obszarowych, przy jednoczesnym małym udziale terenów leśnych. Jest to główną przyczyną degradacji rzeki.

Krótkimi odcinkami przez teren powiatu prowadzą wody Fryba i Struga Zielona. O ile Struga Zielona odpowiada III klasie czystości wód, to Browina jest rzeką pozaklasową. Nadal jej wody stanowią odbiornik ścieków cukrowniczych i komunalnych miasta Chełmży. Jednak ich jakość jest znacznie lepsza niż przed laty. Obserwuje się postępującą poprawę stanu czystości mimo, że stosunek ścieków odprowadzanych do ilości wody odbiornika jest niekorzystny.

Na terenie powiatu nie ma jezior zdegradowanych. Są jeziora zeutrofizowane o wysokim poziomie związków fosforu i azotu. Wśród nich można wyróżnić dwie kategorie. Pierwszą, gdzie procesy troficzne są przyspieszane odprowadzaniem ścieków. Przykładem są jeziora Dźwierzno i Steklińskie. Drugą, które podlega presji intensywnie użytkowanych zlewni rolniczych – jeziora: Grodzieńskie i Kijaszkowo.

Wody podziemne – wgłębne i głębinowe -charakteryzują się ogólnie dobrą jakością. Najbardziej zanieczyszczone są wody gruntowe, płytko zalegające, nieizolowane w stropie utworami nieprzepuszczalnymi. W skali powiatu na uwagę zasługuje Baza Paliw nr 11 w Zamku Bierzgłowskim Naftobazy sp. z o.o w Warszawie położona na terenie gminy Łysomice jako obiekt o potencjalnym zagrożeniu wód podziemnych. Decyduje o tym użytkowana od ponad 40 lat infrastruktura techniczna do magazynowania i dystrybucji paliw.

Oprócz uwarunkowań naturalnych, czynników przyrodniczych, zanieczyszczeń obszarowych stan wód zarówno podziemnych jak i powierzchniowych determinowany jest stopniem rozwiązań gospodarki ściekowej. Analiza tego stanu w skali powiatu i poszczególnych gmin pozwala na sformułowanie następujących wniosków:

Na terenie powiatu toruńskiego około 51% ścieków sanitarnych nie jest objęta kanalizacją. Najniższy stopień rozwinięcia kanalizacji występuje na terenie gmin Lubicz, Chełmża, Obrowo.
Na terenie większości gmin obserwuje się niewykorzystanie obciążenia hydraulicznego istniejących oczyszczalni. Największe dysproporcje w zakresie wykorzystania przepustowości w stosunku do ilości ścieków wytwarzanych i oczyszczanych występują na terenie gminy Lubicz, Obrowo, Zławieś Wielka.
Rezerwa przepustowości istniejących oczyszczalni zdolnych do usunięcia zanieczyszczeń biodegradowalnych (za sprawą miasta Chełmża) przekracza szacowaną ilość ścieków sanitarnych nie objętych kanalizacją i oczyszczaniem (5500 m³/d do 4400 m³/d). W skali gmin jednak występuje wyraźny deficyt.

W zakresie ochrony powietrza atmosferycznego przed zanieczyszczeniem ze źródeł stacjonarnych i komunikacyjnych

Przeprowadzona roczna ocena jakości powietrza w województwie kujawsko-pomorskim za 2002 rok wykazała, że teren powiatu toruńskiego sklasyfikowany został do najkorzystniejszej klasy A, gdzie żadna z klasyfikowanych substancji nie przekroczyła w strefie poziomu dopuszczalnego. Odnosi się to zarówno do klasyfikacji ze względu na ochronę zdrowia (SO₂, NO₂, PM 10, Pb, toluen, CO i O₃), jak również ze względu na ochronę roślin (SO₂, NO_X, O₃).

Analiza emisji pyłów i gazów wskazuje na wyraźną dominację zanieczyszczeń z energetycznego spalania paliw głównie węgla w mniejszym stopniu oleju i gazu. W związku z tym można mówić, że produkcja ciepła zarówno komunalnego jak
i technologicznego jest głównym źródłem emisji dwutlenku siarki, tlenków azotu, tlenku węgla oraz pyłów. Przy czym co jest oczywiste widoczny jest przeważający udział emisji z terenu miasta Chełmży. Rejestruje się także tendencje wzrostowe stężeń dwutlenku azotu w obszarach przyległych do głównych tras komunikacyjnych.

W makroskali emisje zanieczyszczeń o charakterze przemysłowym na terenie powiatu nie mają znaczenia. Rozpatrując jednak zagadnienie w kategoriach oddziaływań i uciążliwości lokalnych oraz skarg mieszkańców niewątpliwie najpoważniejszym problemem istniejącym obecnie jest emisja technologiczna Spalarni Wywaru Melasowego należącej do „AGRO-ECO-GASOLIN” S.A. Warszawa Wytwórnia Alkoholu w Chełmży. Jest to emisja uciążliwa pod względem zapachowym, a zasięg jej oddziaływania obejmuje praktycznie całe miasto.

W zakresie ochrony przed hałasem

Na terenie całego powiatu największe zagrożenie hałasem stanowi hałas komunikacyjny. Hałas kolejowy oraz hałas przemysłowy (ze źródeł stacjonarnych) co najwyżej jest problemem lokalnym. Wyniki pomiarów prowadzone w ramach monitoringu szczególnych uciążliwości akustycznych wykazały przekroczenia obowiązujących norm na wszystkich pkt pomiarowych dróg powiatu toruńskiego. Najgorsza sytuacja panuje na drodze nr 552 łączącej odcinek autostrady A-1 z drogami Nr 15 i Nr 1. Szczególnie odczuwane jest to w Grębocinie, Lubiczu, Łysomicach i Papowie Toruńskim. Przy budynkach mieszkalnych przekroczenia dopuszczalnych norm wynoszą 14÷19,3 dB(A).

W zakresie systemów gospodarowania odpadami

Na terenie powiatu nie występują problemy gospodarki odpadami przemysłowymi. Modyfikacji na poziomie gmin wymaga system gospodarowania odpadami komunalnymi. Nie w pełni bowiem funkcjonuj zbiórka odpadów komunalnych wśród mieszkańców, surowców wtórnych oraz odpadów niebezpiecznych. Przyczynia się to do powstawania „dzikich wysypisk” chociaż jak wskazuje przeprowadzona analiza istnieją możliwości techniczne i organizacyjne, aby taki system wdrożyć w oparciu o podmioty prowadzące działalność na terenie powiatu toruńskiego w zakresie: zbierania i odzysku surowców wtórnych zwłaszcza tworzyw sztucznych, papieru i tektury.

W zakresie zachowania i kształtowanie różnorodności biologicznej regionu

Statystyczna struktura użytkowania gruntów powiatu toruńskiego z punktu widzenia ochrony środowiska jest dość korzystna. Lasy i grunty leśne zajmują 34,3% powierzchni (województwo 22,8%), a użytki rolne 56,6% (województwo 64,4%). Niekorzystna jest natomiast struktura przestrzenna. Dużą różnorodnością biologiczną odznacza się dolina Wisły i Drwęcy, czego dowodem jest typowanie części tych terenów do sieci ekologicznej Natura 2000, występowanie 2 rezerwatów przyrody oraz obszarów chronionego krajobrazu, a bardzo niską – wysoczyznowa (rolnicza) część powiatu.

W zakresie zwiększenia lesistości województwa

Lesistość powiatu toruńskiego wynosi 34,3% i jest wyższa od średniej w województwie kujawsko-pomorskim (22,8%). Jeszcze korzystniejszy jest wskaźnik powierzchni leśnej przypadający na 1 mieszkańca (powiat toruński 0,43 ha/mieszk., województwo – 0,19 ha/mieszk.). Niekorzystne jest natomiast nierównomierne rozmieszczenie kompleksów leśnych. Lasy koncentrują się w dolinie Wisły. Wskaźnik lesistości w gminie Wielka Nieszawka sięga prawie 85%. Bezleśna jest natomiast wysoczyznowa część powiatu (gmina Chełmża – poniżej 2%). Niekorzystna jest struktura siedlisk leśnych, składu gatunkowego drzewostanu oraz wieku drzewostanu.

Brak terenów leśnych i ubóstwo zadrzewień na obszarach wysoczyznowych sprzyja swobodnym spływom zanieczyszczeń przestrzennych z terenów intensywnego rolnictwa do wód powierzchniowych i podziemnych. Stwarza też warunki do rozwoju erozji wodnej, wąwozowej i wietrznej gleb.

W zakresie ochrony gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb

Bardzo cennym zasobem powiatu toruńskiego są gleby. Bardzo żyzne gleby brunatne i czarne ziemie zajmują duże powierzchnie w północnej (wysoczyznowej) części powiatu. Znaczne powierzchnie dna doliny Wisły zajmują żyzne mady wiślane. Są to w większości gleby chronione klas bonitacyjnych I – IV.

Odkryty (bezleśny) charakter wysoczyznowej części powiatu stwarza zagrożenie erozyjne gleb. W największym stopniu zagrożone są gleby krawędziowej doliny Wisły i doliny Drwęcy. Występuje tu zagrożenie przede wszystkim erozją wąwozową. Szacuje się, że około 7 – 8% powierzchni gminy Lubicz i Łubianka zagrożonych jest rozwojem tej formy erozji. Z kolei tereny o glebach piaszczystych zagrożone są erozją wietrzną. Szacuje się, że około 20% powierzchni gmin Obrowo i Zławieś Wielka zagrożonych jest tą formą erozji gleb. Najskuteczniejszą formą ochrony przed rozwojem erozji gleb jest właściwa gospodarka zadrzewieniowa i zalesienia.

W zakresie ochrony złóż kopalin przed nieracjonalną gospodarką

Powiat toruński charakteryzuje się występowaniem znacznych zasobów kopalin, a w szczególności kruszyw naturalnych. Ich rozmieszczenie jest nierównomierne, nawiązując przestrzennie do doliny Drwęcy i doliny Wisły. Są to zarazem obszary o najwyższej randze w ekologicznym systemie obszarów chronionych. Powierzchniowa eksploatacja kopalin, związana z powstawaniem rozległych wyrobisk obniża walory krajobrazowe obszarów chronionych. Dotyczy to w szczególności obszaru chronionego krajobrazu „Dolina Drwęcy” w gminie Lubicz. Szczególne zagrożenie dla środowiska powodują wszelkie „dzikie” formy eksploatacji kopalin.

W zakresie kształtowania systemu obszarów chronionych i dostosowanie go do nowych warunków prawnych

Mimo niższej w stosunku do innych rejonów województwa kujawsko-pomorskiego atrakcyjności środowiska przyrodniczego, to aż około 35,5% powierzchni powiatu toruńskiego stanowią obszary chronione (województwo 31,1%, Polska 32,5%). Bardzo ważne jest też położenie powiatu na tle sieci obszarów chronionych i w systemie powiązań ekologicznych. Dolina Wisły w sieci EKONET pełni funkcję korytarza ekologicznego o znaczeniu krajowym. Odcinki dna doliny Wisły wyznaczone zostały do objęcia ochroną w sieci Natura 2000.

System obszarów i przyrodniczych obiektów chronionych jest jednak rozmieszczony nierównomiernie, z wyraźna koncentracją w dolinie Wisły (gminy: Zławieś Wielka, Wielka Nieszawka, Czernikowo). Pozostała (wysoczyznowa) część powiatu, a zwłaszcza miasto Chełmża i gmina Chełmża jest uboga w obiekty przyrody chronionej, a zwłaszcza w formy wielkoobszarowe. W systemie obszarów chronionych nie ma też ciągłości przestrzennej. Wyraźnie brakuje też powiązania (na terenie gminy Obrowo) obszaru chronionego krajobrazu „Nizina Ciechocińska” z obszarem „Doliny Drwęcy”.

Jako mankament uznać należy brak użytków ekologicznych na terenach pozostających poza administracją Lasów Państwowych. Brakuje też w powiecie stanowisk dokumentacyjnych, a jedyny zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Jezioro Steklin” (gm. Czernikowo) nie ma mocy prawnej. Mało zróżnicowana jest też struktura rodzajowa wśród licznych w powiecie pomników przyrody. Poza drzewami zarejestrowane są jedynie 4 głazy narzutowe i 1 forma geomorfologiczna (kem w Zębowie, gm. Obrowo). Niewątpliwie form przyrody nieożywionej w zasługujących na ochronę prawną w powiecie toruńskim jest więcej.

Na obszarach ubogich w obiekty przyrody chronionej (rolnicze tereny wysoczyznowe) dużego znaczenia nabiera ochrona parków wiejskich. Oprócz znaczenia historyczno-kulturowego pełnią one bardzo ważną funkcję przyrodniczą i krajobrazową. Wśród nich najbardziej wartościowym jest park w Turznie.

III. Cele i priorytety ekologiczne

Podstawowymi dokumentami, w które „wpisują się” cele polityki ekologicznej powiatu toruńskiego są przede wszystkim: „Polityka ekologiczna państwa na lata 2003 – 2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007 – 2010”, „Program ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego” i „Strategia rozwoju województwa kujawsko-pomorskiego”.

Cele ekologiczne stanowią rozwinięcie i uszczegółowienie celów w zakresie ochrony środowiska i rozwoju infrastruktury służącej ochronie środowiska sformułowanych w „Strategii rozwoju powiatu toruńskiego”.

Jako podstawowy cel ekologiczny na obszarze powiatu toruńskiego do 2020 r. przyjęto zachowanie wysokich walorów środowiska przyrodniczego powiatu w celu poprawy jakości życia mieszkańców oraz zwiększenia atrakcyjności i możliwości rozwoju gospodarczego powiatu.

Realizacja celu głównego jest możliwa pod warunkiem przyjęcia jako powszechnie obowiązującej zasady zrównoważonego rozwoju, identyfikacji określonych priorytetów ochrony środowiska oraz realizacji celów cząstkowych. Ocena aktualnego stanu środowiska na obszarze powiatu i identyfikacja najważniejszych problemów ekologicznych upoważniają do stwierdzenia, że operacyjnymi celami ochrony środowiska na obszarze powiatu toruńskiego są:

· dalsza poprawa jakości wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior,

· zachowanie jakości wód podziemnych i ich ochrona przed degradacją,

· rozbudowa zbiorczych systemów kanalizacyjnych,

· dalsza poprawa jakości powietrza atmosferycznego, w tym eliminacja emisji złowonnych,

· poprawa warunków klimatu akustycznego,

· wdrożenie nowoczesnego systemu gospodarki odpadami,

· zachowanie i kształtowanie różnorodności biologicznej,

· zwiększenie lesistości powiatu,

· ochrona gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb,

· ochrona złóż kopalin przed nieracjonalną eksploatacją i rekultywacja terenów poeksploatacyjnych,

· kształtowanie systemu obszarów chronionych.

Ocena stanu środowiska na obszarze powiatu, analiza wytycznych z dokumentów krajowych i wojewódzkich oraz analiza wytycznych ze Strategii rozwoju powiatu toruńskiego upoważniają do stwierdzenia, że większość zagrożeń stanu środowiska i zaistniałych degradacji poszczególnych komponentów środowiska wynika z dużego stopnia antropopresji i wiąże się ze specyfiką powiatu położonego w sąsiedztwie ponad 200 tysięcznego miasta.

Podstawowymi priorytetami ekologicznymi na obszarze powiatu toruńskiego są:

- kształtowanie systemu obszarów chronionych w celu stworzenia ciągłości przestrzennej obszarów chronionych,

- budowa oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnych dla miejscowości o zwartej zabudowie,

- ograniczanie powstawania i migracji do środowiska zanieczyszczeń obszarowych głównie z terenów intensywnej gospodarki rolnej,

- ochrona wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior, przed migracja zanieczyszczeń ze źródeł punktowych,

- zmniejszenie wodochłonności, materiałochłonności i energochłonności przy zastosowaniu najlepszych dostępnych technik (BAT),

- zabezpieczenie potrzeb ludności w zasoby wody pitnej,

- ograniczanie zużycia wody na cele technologiczne i przemysłowe,

- kontynuowanie poprawy zabezpieczenia ludności przed powodzią,

- ograniczanie emisji zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego,

- wspieranie alternatywnych źródeł energii,

- wspieranie technologii minimalizujących ilość wytwarzanych odpadów,

- rozpoczęcie wdrażania nowoczesnego systemu gospodarowania odpadami oraz rozwój selektywnej zbiórki odpadów,

- rozpoczęcie wdrażania instrumentów służących ekologizacji gospodarki rolnej, w tym programów rolnośrodowiskowych,

- sukcesywne zwiększenie lesistości powiatu oraz kontynuowanie przebudowy drzewostanów,

- wprowadzanie zadrzewień, w tym na terenach wiejskich,

- dalszy rozwój rolnictwa ekologicznego i zintegrowanego,

- ochronę przed hałasem komunikacyjnym i przemysłowym,

- podniesienie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa powiatu.

IV. Rodzaj i harmonogram przedsięwzięć proekologicznych

Działania programowe w zakresie ochrony środowiska na obszarze powiatu wynikają z jednej strony z niezadowalającego stanu środowiska, w tym poszczególnych jego komponentów, z drugiej zaś strony z dynamicznego, lecz często żywiołowego, rozwoju procesów urbanizacyjnych, w tym rozwoju gospodarki, turystyki i budownictwa mieszkaniowego. Procesy te powodują nieustanne powstawanie nowych zagrożeń, które powinny być minimalizowane już na etapie planowanego rozwoju. Bardzo istotne jest także podjęcie działań zmierzających do zapewnienia trwałej ochrony terenów i obiektów o najwyższych na terenie powiatu zasobach przyrodniczych i walorach krajobrazowych.

Poniżej zamieszczono kierunki ochrony środowiska do 2020 r. oraz wykaz kierunkowych działań proekologicznych w tym zakresie do 2010 r. Zastosowano podział na następujące bloki zagadnień tematycznych:

- ochrona zasobów przyrodniczych,

- ochrona powierzchni ziemi,

- ochrona wód powierzchniowych i podziemnych,

- ochrona powietrza atmosferycznego,

- ochrona przed hałasem,

- ochrona przed polami elektromagnetycznymi,

- edukacja ekologiczna.

Realizacja działań wymienionych w programie we wszystkich ww. dziedzinach pozwoli na sukcesywną poprawę stanu środowiska powiatu oraz spełnianie wymogów prawa krajowego w zakresie ochrony środowiska z zachowaniem wymogów i standardów Unii Europejskiej.

1. Ochrona zasobów przyrodniczych

Do najbardziej istotnych problemów i zagrożeń w zakresie ochrony zasobów przyrodniczych na terenie powiatu toruńskiego należy zaliczyć:

- nasilający się niekontrolowany ruch turystyczny zagrażający najcenniejszym przyrodniczo terenom, w szczególności rezerwatowi przyrody „Rzeka Drwęca” oraz obszarom leśnym wokół Torunia,

- zagrożenie dla walorów krajobrazowych, w szczególności na obszarach chronionego krajobrazu poprzez intensywny i miejscami nie uporządkowany rozwój budownictwa mieszkaniowego,

- stopniowy zanik śródleśnych i śródpolnych oczek wodnych stanowiących ostoję różnorodności biologicznej.

Głównym celem ochrony zasobów przyrodniczych na terenie powiatu jest zachowanie, właściwe wykorzystanie oraz odnawianie i przewracanie do stanu właściwego jej składników, w szczególności ekosystemów zachowanych w stanie naturalnym lub zbliżonym do naturalnego. Ochrona najcenniejszych przyrodniczo ekosystemów i siedlisk powinna być realizowana poprzez obejmowanie ich ochroną prawną m.in. jako rezerwaty przyrody i użytki ekologiczne. Trzon systemu ochrony przyrody na terenie powiatu stanowić będą co najmniej 3 rezerwaty przyrody i 5 obszarów chronionego krajobrazu (z których jeden zostanie znacznie powiększony).

W zakresie ochrony zasobów przyrodniczych określa się następujące kierunki ochrony do 2020 r.:

· przeprowadzenie inwentaryzacji przyrodniczej w celu szczegółowego rozpoznania i udokumentowania zasobów przyrodniczych powiatu,

· poprawa różnorodności biologicznej i krajobrazowej na obszarze powiatu,

· kształtowanie wielkoprzestrzennego systemu obszarów chronionych, w tym obszarów chronionego krajobrazu w celu poprawy funkcjonowania systemu powiązań ekologicznych,

· uznawanie kolejnych rezerwatów przyrody,

· uznawanie kolejnych pomników przyrody, użytków ekologicznych, zespołów przyrodniczo-krajobrazowych i stanowisk dokumentacyjnych przyrody nieożywionej,

· zwiększenie lesistości powiatu o co najmniej 1000 ha,

· rewaloryzacja parków podworskich, w szczególności zabytkowych,

· wprowadzanie zadrzewień i rozwój terenów zielonych

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań proekologicznych w zakresie ochrony zasobów przyrodniczych:

Kierunki działań	Rola samorządu powiatowego	Źródła finansowania	Jednostki realizujące lub współdziałające
Działania inwestycyjne
Opracowanie planu ochrony rezerwatu przyrody „Las Piwnicki” i „Rzeka Drwęca”	-	Budżet państwa	Wojewódzki Konserwator Przyrody
Opracowanie dokumentacji i utworzenie rezerwatu przyrody „Zbocza Dybowskie”	-	Budżet państwa	Wojewódzki Konserwator Przyrody
Opracowanie dokumentacji i utworzenie kolejnych pomników przyrody i użytków ekologicznych	wspieranie	Budżet państwa, budżety gmin	Wojewódzki Konserwator Przyrody, rady gmin
Powiększanie obszarów chronionego krajobrazu	wspieranie, opiniowanie	Budżet państwa, budżety gmin	Wojewódzki Konserwator Przyrody, rady gmin
Popularyzowanie idei ochrony przyrody w społeczeństwie	zadanie własne	PFOŚiGW, WFOŚiGW	Starosta
Kontrola przestrzegania przepisów o ochronie przyrody w trakcie gospodarczego wykorzystywania jej zasobów	zadanie własne	PFOŚiGW, WFOŚiGW	Starosta
Zalesianie gruntów rolnych	wspieranie	Budżet państwa, fundusze pomocowe, Fundusz Leśny, środki własne właścicieli gruntów	Właściciele gruntów, Starosta, Nadleśnictwa
Zlecanie wykonania i zatwierdzanie planów urządzania lasów niepaństwowych i inwentaryzacja stanu lasów	zadanie zlecone	Fundusze pomocowe, Fundusz Leśny, środki własne właścicieli gruntów	Starosta
Kształtowanie terenów zieleni na obszarach zurbanizowanych	wspieranie	środki własne właścicieli gruntów, fundusze ekologiczne	Rady gmin, właściciele i zarządcy terenów
Wprowadzanie zieleni na terenach wiejskich	wspieranie	środki własne właścicieli gruntów, fundusze ekologiczne, budżety gmin	Rady gmin, właściciele i zarządcy terenów, nadleśnictwa
Działania pozainwestycyjne
Powiększenie obszaru chronionego krajobrazu na teren gminy Obrowo	wspieranie	-	Rada Gminy Obrowo
Prowadzenie rejestru pomników przyrody, użytków ekologicznych, zespołów przyrodniczo-krajobrazowych i stanowisk dokumentacyjnych	zadanie własne	-	Starosta
Nadawanie uprawnień społecznych opiekunów przyrody	zadanie własne	-	Starosta
Nadzór nad gospodarką leśną w lasach nie stanowiących Skarbu Państwa	zadanie własne	-	Starosta

Podstawowym elementem decydującym o możliwości powiększenia zasobów leśnych powiatu jest powierzchnia gruntów nieprzydatnych do produkcji rolnej. Dla zobrazowania potencjalnych możliwości zalesień na terenie powiatu toruńskiego przedstawia się dalej zestawienie najsłabszych gruntów rolnych.

Lp	Gmina	Powierzchnia w ha
Lp	Gmina	RV	RVI	RzVI	PsVI	PszVI	ŁVI	Razem
1	Chełmża - miasto	-	-	-	1	-	9	10
2	Chełmża - gmina	472	275	2	4	2	61	816
3	Czernikowo	581	627	61	126	14	45	1454
4	Lubicz	1028	679	141	46	24	38	1956
5	Łubianka	519	207	6	8	-	14	754
6	Łysomice	431	146	10	6	-	20	613
7	Obrowo	1208	1241	239	114	12	59	2873
8	Wielka Nieszawka	178	131	74	13	2	22	420
9	Zławieś Wielka	1685	798	138	22	5	148	2796
	R a z e m	6102	4104	671	340	59	416	11692

Dane zawarte w tabeli wskazują na znaczne możliwości powiększenia lesistości powiatu w najbliższych kilkudziesięciu latach. Należy tu dodać, że nie są to dane ścisłe, bowiem część gruntów zamieszczonych w tabeli została już zalesiona a nie zmieniono jeszcze ich klasyfikacji.

Określenie rozmiaru zalesień w dłuższym przedziale czasu nie jest sprawą łatwą, bowiem trudno przewidzieć podaż gruntów, jak i przyszłe preferencje, ponieważ wchodzimy w okres dalszych dużych przemian systemowych. Rozmiar ten ustalono biorąc pod uwagę obecny trend podyktowany tym, iż na gruntach rolnych niskich klas bonitacyjnych produkcja rolna jest absolutnie nieopłacalna, a za jej zalesienie można uzyskać ekwiwalent pieniężny. Ekwiwalent ten może zapewnić przetrwanie wielu niskotowarowym gospodarstwom rolnym.

Zamierzenia programowe w zakresie zalesień przedstawiają zamieszczone niżej tabele. Są one sporządzone w dwóch przedziałach czasowych tj. na lata 2004-2010 i 2011-2020.

Program zalesień na lata 2004 - 2010

Powierzchnia do zalesienia w ha
Lp	Gmina	Możliwości zalesieniowe wg operatu granicy polno-leśnej	Ustalenia Woje-wódzkiego pro-gramu zwiększania lesistości	Wg ankiet sporządzonych przez gminy	Ustalenia programu
1	Chełmża - miasto	-	-	-	-
2	Chełmża	-	-	-	20
3	Czernikowo	836	22	56	130
4	Lubicz	1.273	18	17	70
5	Łubianka	219	-	10	30
6	Łysomice	374	-	6	10
7	Obrowo	1.476	60	70	110
8	Wielka Nieszawka	154	-	-	-
9	Zławieś Wielka	1.359	36	32	90
R a z e m		5.691	136	191	460

Program zalesień na lata 2011 – 2020

Powierzchnia do zalesienia w ha
Lp	Gmina	Możliwości zalesieniowe wg operatu granicy polno-leśnej	Ustalenia Wojewódzkiego programu zwiększania lesistości	Wg ankiet sporządzonych przez gminy	Ustalenia programu
1	Chełmża - miasto	-	-	-	-
2	Chełmża	-	-	-	20
3	Czernikowo	836	80	80	190
4	Lubicz	1.273	40	22	70
5	Łubianka	219	-	30	30
6	Łysomice	374	-	5	10
7	Obrowo	1.476	100	55	170
8	Wielka Nieszawka	154	-	-	-
9	Zławieś Wielka	1.359	70	54	110
R a z e m		5.691	290	246	600

Ponieważ „Krajowy program zwiększania lesistości” i „Program zwiększania lesistości i zadrzewień województwa kujawsko-pomorskiego” jest opracowany na lata 2001-2020 podaje się poniżej zalesienia wykonane na obszarze powiatu w latach 2001-2003.

Powierzchnia zalesień w ha
Lp	Gmina	Rok 2001	Rok 2002	Rok 2003	R a z e m
1	Chełmża - miasto	-	-	-	-
2	Chełmża	-	-	1	1
3	Czernikowo	5	8	45	58
4	Lubicz	1	7	14	22
5	Łubianka	-	2	3	5
6	Łysomice	-	4	-	4
7	Obrowo	4	10	26	40
8	Wielka Nieszawka	-	-	-	-
9	Zławieś Wielka	10	16	8	34
	R a z e m	20	47	97	164

Przy wykonywaniu zalesień należy zwrócić szczególną uwagę na dostosowanie składu gatunkowego do możliwości produkcyjnych siedlisk i wprowadzanie gatunków biocenotycznych. Będzie to miało na celu zwiększenie bioróżnorodności i naturalnej odporności przyszłych drzewostanów. Zwiększenie lesistości i wprowadzania zadrzewień przyczynia się w znacznym stopniu do ograniczenia spływy zanieczyszczeń obszarowych. Dlatego jako priorytetowe należy uznać wprowadzanie zadrzewień przy brzegach rzek i jezior.

Ważnym elementem działań w zakresie gospodarki leśnej i zadrzewień jest edukacja społeczeństwa. Bez wsparcia miejscowej społeczności nie uporamy się np. z barbarzyńskim zwyczajem zaśmiecania lasów i zadrzewień oraz zbyt częstymi pożarami lasów.

Na obszarze powiatu występują także zadrzewienia i zakrzewienia powierzchniowe, jest ich 937 ha. Według gmin przedstawia się to następująco: gmina Chełmża - 88 ha, Czernikowo – 102ha, Lubicz – 90ha, Łubianka – 13 ha, Łysomice – 37 ha, Obrowo – 71 ha, Wielka Nieszawka – 81 ha, Zławieś Wielka – 455 ha.

Ponieważ nie będzie się wprowadzać zalesień na żyznych terenach północnej i wschodniej części powiatu, należy tam zakładać i uzupełniać zadrzewienia. Spełniają one wielorakie funkcje, urozmaicają krajobraz i wprowadzają elementy bioróżnorodności na nasze pola. Agroekosystem bez zadrzewień jest pozbawiony prawie zupełnie polnej fauny i jest mało stabilny. Na początku programowych działań dobrze byłoby uzupełnić powycinane w ostatnim okresie zadrzewienia, a przede wszystkim bardzo już ażurowe zadrzewienia przydrożne.

Zamierzenia gmin w zakresie zadrzewień przedstawiają poniższe tabele.

Gminne zamierzenia w zakresie zadrzewień w latach 2004-2010

Lp	Gmina	Nasadzenia wg ankiet sporządzonych przez gminy w sztukach
Lp	Gmina	Drzewka	Krzewy
1	Chełmża – miasto	7.000	7.000
2	Chełmża	4.500	1.320
3	Czernikowo	7.000	4.800
4	Lubicz	5.700	4.700
5	Łubianka	1.100	2.760
6	Łysomice	2.100	820
7	Obrowo	-	-
8	Wielka Nieszawka	400	660
9	Zławieś Wielka	2.700	6.600
	R a z e m	30.500	28.660

Gminne zamierzenia w zakresie zadrzewień w latach 2011-2020

Lp	Gmina	Nasadzenia wg ankiet sporządzonych przez gminy w sztukach
Lp	Gmina	Drzewka	Krzewy
1	Chełmża – miasto	10.000	10.000
2	Chełmża	8.500	2.500
3	Czernikowo	10.000	8.000
4	Lubicz	8.000	8.000
5	Łubianka	2.000	5.100
6	Łysomice	4.500	1.700
7	Obrowo	-	-
8	Wielka Nieszawka	660	1.100
9	Zławieś Wielka	4.500	11.000
	R a z e m	48.160	47.400

1. Ochrona powierzchni ziemi

Podstawowym działaniem proekologicznym w zakresie ochrony powierzchni ziemi jest zapewnienie racjonalnego sposobu pozyskiwania surowców naturalnych.

Na obszarze powiatu toruńskiego występują zasobne złoża tych surowców, głównie kruszyw. Ich rozmieszczenie jest nierównomierne. Złoża kruszyw mineralnych, głównie piasków i żwirów, skupione są w dolinie Drwęcy (w gminach – Lubicz i Obrowo) oraz pradolinie Wisły (w gminie Zławieś Wielka), a także miejscami na Wysoczyźnie Chełmińskiej (gmina Chełmża). Wszystkie kopaliny pospolite na terenie powiatu toruńskiego eksploatowane są metodą odkrywkową. Metoda ta najogólniej polega na zdjęciu z powierzchni udokumentowanego złoża nadkładu (gleby i warstwy płonnej), a następnie stopniowym (poziomami eksploatacyjnymi) wydobywaniu kopaliny za pomocą sprzętu mechanicznego (koparek). W efekcie eksploatacji odkrywkowej powstają wyrobiska, niekiedy głębokie i zawodnione, co w efekcie prowadzi do mniejszej lub większej degradacji środowiska przyrodniczego i obniżenia walorów krajobrazowych terenu. Na terenie powiatu toruńskiego, tak jak zresztą w innych rejonach, mamy do czynienia z dwoma formami eksploatacji: zalegalizowaną przez uprawnione podmioty gospodarcze na podstawie koncesji oraz nielegalną. tzw. „dziką”. Eksploatacja legalna odbywa się na podstawie koncesji, w której określone są jej warunki, w tym m.in. powierzchnia obszaru i terenu górniczego, metoda wydobycia, głębokość wyrobiska, sposób rekultywacji terenu po zakończeniu wydobycia. Wszystkie udokumentowane złoża kopalin na terenie powiatu eksploatowane są legalnie, co daje szansę na zminimalizowanie strat w środowisku i właściwą rekultywację terenu. Największe szkody w środowisku przyrodniczym powoduje eksploatacja „dzika”, która odbywa się w miejscach przypadkowych, bez rozpoznania wielkości i zasięgu złoża. Wydobycie w takich miejscach, bez odpowiedniego sprzętu powoduje często naruszenia stabilności skarp dolin rzecznych, rynien jeziornych czy zniszczenie cennych form geomorfologicznych oraz powoduje powstawanie „ran” w krajobrazie. Wyrobiska te najczęściej stają się z czasem miejscami wysypywania śmieci i odpadów (np. wyrobisko w Szembekowie).

Najistotniejszym kierunkiem działań w zakresie ochrony zasobów kopalin jest ich racjonalne pozyskiwanie zgodnie z przepisami prawa geologicznego i górniczego oraz wydanymi koncesjami. Nie mniej ważne są też działania ukierunkowane na rekultywację terenów zdegradowanych w wyniku prac wydobywczych. Sposób rekultywacji i zagospodarowania terenu po zakończeniu eksploatacji określa starosta. W powiecie toruńskim, tereny poeksploatacyjne rekultywowane są głównie w kierunku rolnym lub leśnym, rzadziej w kierunku rekreacyjnym, chociaż ten ostatni kierunek wydaje się perspektywicznie zyskiwać na znaczeniu.

Rekultywacja jest to proces polegający na przywróceniu wartości użytkowych gruntom zdegradowanym, przez poprawienie ich właściwości fizycznych i chemicznych, a także właściwe ukształtowanie rzeźby terenu, uregulowanie stosunków wodnych, odtworzenie gleb, wprowadzenie zieleni okrywowej, umocnienie skarp i wybudowanie niezbędnych dróg dojazdowych itp.

Głównym celem rekultywacji jest:

zmniejszenie uciążliwości związanych z istnieniem zdegradowanego nieużytku,
przywrócenie terenu do pełnienia poprzednich funkcji lub stworzenie warunków do innego (nowego) zagospodarowania.

Dobór właściwych metod rekultywacji oraz przydatność danej kopalni (obiektu) do projektowanego kierunki zagospodarowania uzależniony jest od wielu czynników. Należą do nich m.in. geometria (kształt) formy powstałej po zakończeniu eksploatacji, ukształtowanie powierzchni terenu, stosunki wodne oraz fizyczno-chemiczne właściwości gruntów. Sposób rekultywacji i zagospodarowania terenu musi być zgodny z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Na terenie województwa powiatu toruńskiego, prace rekultywacyjne prowadzi się głównie w kierunku:

przywrócenia danego terenu do produkcji rolnej poprzez odtworzenie żyznej warstwy gleby (z nadkładu lub z istniejący jałowych gruntów po zasileniu nawozami, torfem);
wprowadzenia roślinności niskiej a docelowo zalesienia;
przekształcenia obszaru w teren rekreacji (place sportowe, kąpieliska);
utworzenie zbiorników wodnych dla celów hodowli ryb;
wykorzystanie wyrobisk na miejsca składowania odpadów.

Właściwie przeprowadzona rekultywacja pozwala na zmniejszenie uciążliwości terenów poeksploatacyjnych, a w pewnych przypadkach utworzenie obiektu o wartościach wyższych od stanu przedeksploatacyjnego. Kolejność zadań Programu w zakresie rekultywacji powierzchni ziemi wynika z następujących przesłanek:

charakteru i przyczyn zanieczyszczeń lub przekształceń terenu (antropogeniczne, naturalne-np. klęska żywiołowa),
możliwości ustalenia sprawcy zanieczyszczenia lub zniekształcenia terenu,
możliwości (środowiskowych, technicznych i ekonomicznych) usunięcia zanieczyszczeń i przekształceń oraz przywrócenia terenu do stanu pierwotnego.

Na obszarze powiatu toruńskiego zdecydowana większość przekształceń powierzchni ziemi związana jest z eksploatacja surowców naturalnych, natomiast przypadki zanieczyszczenia gruntu występują, z reguły, w miejscach nielegalnego gromadzenia odpadów („dzikie wysypiska”). Zanieczyszczenia powierzchni ziemi mogą też wystąpić w miejscach zdarzeń awaryjnych (awarii przemysłowych i wypadków komunikacyjnych) zawiązanych z przetwórstwem i transportem substancji niebezpiecznych.

Miejsca zorganizowanej eksploatacji surowców, objęte są nadzorem geologicznym, a warunki wydobycia i rekultywacji poeksploatacyjnej określone w koncesjach. Najpilniejszym zadaniem w zakresie rekultywacji powierzchni ziemi na terenie powiatu jest zrekultywowanie gruntów poeksploatacyjnych, po nieczynnych już kopalniach na terenie gminy Lubicz (Młyniec, Jedwabno) i gminy Obrowo (Szembekowo, Silno).

Biorąc pod uwagę istniejące uwarunkowania przyrodnicze oraz ze względu na obowiązek spełnienia wymogów zawartych w art. 111 ustawy – Prawo ochrony środowiska kolejność zabiegów rekultywacyjnych wyznaczać powinny następujące kryteria:

zagrożenie dla zdrowia ludzi oraz negatywny wpływ na inne komponenty środowiska (wody powierzchniowe, podziemne, gleby, roślinność),
położenie w obszarze chronionym (np. obszar chronionego krajobrazu, strefa ochronna ujęcia wody, użytki ekologiczne),
sąsiedztwo terenów zabudowanych (z zabudową mieszkaniową),
znaczenie terenu (nieużytku) dla rozwoju gospodarczego gminy.

Podstawowe kierunki działań Programu w zakresie ochrony zasobów kopalin do roku 2020 to:

· racjonalne pozyskiwanie kopalin ze złóż na terenie powiatu,

· maksymalne ograniczanie przekształceń powierzchni ziemi w wyniku eksploatacji kopalin,

· zapewnienie rekultywacji terenów po zakończeniu eksploatacji złoża,

· likwidację i rekultywację wszystkich „dzikich” miejsc eksploatacji kopalin,

· opracowanie powiatowej mapy zasobów kopalin (w tym terenów perspektywicznych).

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań proekologicznych w zakresie ochrony powierzchni ziemi:

Kierunki działań	Rola samorządu powiatowego	Źródła finansowania	Jednostki realizujące lub współdziałające
Działania inwestycyjne
Rekultywacja terenów po zakończeniu eksploatacji złoża z przywróceniem użytkowych walorów środowiska	Kontrola terenów poeksploatacyjnych Określanie warunków rekultywacji w koncesjach na eksploatację	środki własne koncesjonariuszy	Podmioty gospodarcze eksploatujące złoża
Likwidacja i rekultywacja wszystkich „dzikich” miejsc eksploatacji kopalin	Inicjowanie, wspieranie	PFOŚiGW	Samorządy gmin
Działania pozainwestycyjne
Racjonalne pozyskiwanie kopalin ze złóż	Koordynacja w ramach „powiatowej polityki koncesyjnej”	-	Starostwo Powiatowe
Maksymalne ograniczenie przekształceń powierzchni ziemi w wyniku eksploatacji kopalin	Określanie warunków wydobycia w koncesjach na eksploatację (ograniczanie zasięgu terenu górniczego)	-	Podmioty gospodarcze eksploatujące złoża
Opracowanie powiatowej mapy zasobów kopalin (w tym terenów perspektywicznych).	Inicjowanie	PFOŚiGW, WFOŚiGW	Starostwo Powiatowe / Geolog Wojewódzki
Prowadzenie okresowych badań jakości gleby i ziemi	Zadanie własne	PFOŚiGW, WFOŚiGW	Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska

2. Ochrona wód powierzchniowych i podziemnych

Analiza punktowych źródeł ścieków pod kątem ich oddziaływania na zasoby wód powierzchniowych i podziemnych oraz stopień rozwiązania gospodarki ściekowej pozwala na wskazanie obszarów najbardziej zagrożonych:

- Struga Łysomicka poniżej zrzutu ścieków z oczyszczalni gminnej w Papowie Osiekach. Wody Strugi Łysomickiej, a tym samym wody Kanału Górnego pozostają pod wpływem wadliwej pracy ww. oczyszczalni spowodowanej przeciążeniem hydraulicznym jej urządzeń. Pod względem oddziaływania ścieków na wody powierzchniowe jest to dzisiaj najbardziej drastyczny przypadek negatywnego wpływu ścieków komunalnych w skali powiatu.

- Kanał Miałkusz i Kanał Fabryczny w zlewni rzeki Fryby – poniżej ujścia ścieków odpowiednio z Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w Głuchowie oraz z Zakładu Hodowli Roślin w Kończewicach. Powodem jest wadliwa praca zużytych technicznie oczyszczalni w tych miejscowościach.

- Rzeka Fryba posiada wody pozaklasowe, ale widoczna jest trwała tendencja poprawy. Nadal jest odbiornikiem ścieków cukrowniczych i komunalnych miasta Chełmży. Dzisiaj powodem stwierdzanego stanu jest nie tyle jakość odprowadzanych ścieków co ich ilość będąca jedynym źródłem przepływu wód w górnym odcinku rzeki.

- Jezioro Dźwierzno i Steklin są jeziorami zeutrofizowanymi o wysokim, poziomie azotu i fosforu, a ponadto są obciążone ściekami ze źródeł punktowych.

- Struga Lubicka na końcowym odcinku przed ujściem do Drwęcy z uwagi na potencjalne oddziaływanie Firmy Produkcyjnej TAGMET Eksport-Import w Lubiczu odprowadzającej okresowo ścieki z powierzchniowej obróbki metali zawierające metale ciężkie. Należy także odnotować potencjalnie negatywny wpływ ścieków z podwyższoną ilością zawiesiny z Ujęcia Wód Powierzchniowych Toruńskich Wodociągów sp. z o.o. (w przeszłości przypadki takie miały miejsce).

- Wody podziemne – w rejonie lokalizacji Bazy Paliw nr 11 w Zamku Bierzgłowskim Naftobazy sp. z o.o w Warszawie na terenie gminy Łysomice z uwagi na charakter obiektu, którego infrastruktura techniczna do magazynowania i dystrybucji paliw jest użytkowana od ponad 40 lat.

- Wody podziemnych pierwszego poziomu wodonośnego zagrożone ściekami sanitarnymi. Na terenie powiatu około 51% ścieków sanitarnych nie jest objęta kanalizacją. Najniższy stopień rozwinięcia kanalizacji występuje na terenie gmin Lubicz, Chełmża, Obrowo.

Generalnie w skali powiatu można wskazać na dwa negatywne elementy istniejących systemów gospodarowania ściekami, których skutki mają i w przyszłości mogą mieć negatywny wpływ na stan czystości wód powierzchniowych i podziemnych:

- Na terenie większości gmin obserwuje się niewykorzystanie obciążenia hydraulicznego istniejących oczyszczalni. Największe dysproporcje w zakresie wykorzystania przepustowości w stosunku do ilości ścieków wytwarzanych i oczyszczanych występują na terenie gminy Lubicz, Obrowo, Zławieś Wielka.

- Rezerwa przepustowości istniejących oczyszczalni zdolnych do usunięcia zanieczyszczeń biodegradowalnych jest niewystarczająca. Widoczne jest to na poziomie gmin. Nie dotyczy to Chełmży, gdzie potrzeby w tym zakresie są zaspakajane z dużym zapasem.

Wskazana powyżej rejonizacja zagrożeń i problemów wyznacza kierunki ochrony wód powierzchniowych i podziemnych do 2020 r. Ogólnie sformułować można je następująco:

- ograniczanie wprowadzanego ze ściekami komunalnymi i przemysłowymi ładunku zanieczyszczeń do wód powierzchniowych,

- zaprzestanie odprowadzania ścieków do jezior

- usuwanie przyczyn zanieczyszczenia wód podziemnych w szczególności pierwszego poziomu wodonośnego.

Jak wynika z charakterystyki stanu czystości wód powierzchniowych stan ten w dużej mierze jest determinowany niedostatecznym poziomem rozwiązań gospodarki ściekami komunalnymi. Ocenia się, że wdrożenie programu oczyszczania ścieków komunalnych na poziomie powiatowym powinno stanowić jeden z podstawowych instrumentów realizacji ochrony wód powierzchniowych i podziemnych.

Przeniesiona z warunków unijnych dyrektywa 91/271/EWG w sprawie oczyszczania ścieków komunalnych znalazła swoje odzwierciedlenie w polskich przepisach konkretnie w ustawie z dnia 18 lipca 2001 r – Prawo wodne ( Dz.U.Nr 115, poz.1229 z póź.zm). W art. 43 ust.3 cyt. ustawy zobowiązano ministra właściwego do spraw środowiska do przygotowania krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych. Integralnymi częściami programu mają być: wykaz aglomeracji podlegających wyposażeniu w sieci kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków oraz wykaz niezbędnych przedsięwzięć w zakresie budowy i modernizacji urządzeń kanalizacyjnych. Prace w tym zakresie trwają, a program ma być zatwierdzony przez Radę Ministrów do 31.12.2004 r. Istotnym elementem programu oczyszczania ścieków komunalnych jest ustanowienie okresów przejściowych, które zgodnie z art. 208 Prawa wodnego uzyskały następujące terminy:

- do 31.12.2015 r. powinny być wyposażone w sieci kanalizacyjne i oczyszczalnie ścieków aglomeracje o równoważnej liczbie mieszkańców (RLM) od 2000 do 15000,

- do 31.12.2010 r. aglomeracje o RLM powyżej 15000.

Rozpatrując program oczyszczania ścieków komunalnych w kontekście warunków panujących na terenie powiatu kluczową kwestią jest zastosowanie do analizowanego obszaru ustawowego pojęcia aglomeracji. Aglomeracja oznacza teren, na którym zaludnienie lub działalność gospodarcza są wystarczające skoncentrowane, aby ścieki komunalne były zbierane i przekazywane do oczyszczalni ścieków. Programem oczyszczania ścieków mają być objęte aglomeracje większe niż 2000 RLM. Chcąc uzyskać dane porównawcze w skali powiatu przyjęto wspólne kryterium oceny w postaci RLM. Podstawowymi wielkościami ustalenia RLM są ilość ścieków dopływających do oczyszczalni (przyjęto określoną w pozwoleniu wodnoprawnym) oraz przeciętna wartość BZT₅w ściekach surowych równa 350 mg O₂/dm³. Oddzielnie potraktowano oczyszczalnię ścieków komunalnych w Cukrowni Chełmża z uwagi na wysoki udział ścieków przemysłowych, gdzie wartość BZT₅w ściekach surowych jest dużo wyższa. Dzisiaj pojęcie aglomeracji ma zastosowanie do poniższych miejscowości powiatu wyposażonych w oczyszczalnie ścieków.

Jednostka administracyjna	Aglomeracja - Lokalizacja oczyszczalni	Wielkość oczyszczalni w RLM
Miasto Chełmża	Chełmża	190000
Gmina Czernikowo	Czernikowo	2333
Gmina Lubicz	Lubicz	3500
Gmina Łubianka	Przeczno	2625
Gmina Łysomice	Papowo Toruńskie	2917
Gmina Obrowo	Dobrzejewice	3500
Gmina Wlk.Nieszawka	Wlk.Nieszawka	2100

Jak wynika z powyższej tabeli siedem aglomeracji powiatu toruńskiego powinno być objętych krajowym programem oczyszczania ścieków komunalnych. Granicy 2000 RLM nie przekroczyły systemy kanalizacyjne i oczyszczania ścieków występujące na terenie gmin Chełmża i Zławieś Wielka.

W związku z krajowym programem oczyszczania ścieków komunalnych, możliwościami finansowania inwestycji ze źródeł własnych jak i zewnętrznych zarysowują się następujące obszary działań proekologicznych w obrębie gospodarki ściekami komunalnymi na terenie powiatu:

1. Obszar miasta i gminy Chełmża. Racjonalnym jest rozwijanie sieci kanalizacyjnych na terenie gminy i skierowanie ścieków do oczyszczalni w Cukrowni Chełmża. Zasadnicza cześć przedsięwzięcia powinna być zrealizowana w latach 2003-2010. Za takim rozwiązaniem przemawiają następujące przesłanki:

- istniejąca wysoka rezerwa przepustowości hydraulicznej (3750 m³/d) i obciążenia ładunkiem zanieczyszczeń organicznych oczyszczalni ścieków komunalnych w Cukrowni zabezpiecza zarówno wzrost demograficzny miasta i gminy do roku 2020 szacowany odpowiednio na 10% i 7% , a także rozwój gospodarczy tego obszaru,

- z uwagi na wielkość oczyszczalni w Cukrowni Chełmża (powyżej 15000 RLM) istnieje uzasadnienie dla pozyskiwania pomocy finansowej. Zgodnie z zapowiedziami w pierwszej kolejności preferencjom podlegać będą aglomeracje duże np. wspomagane Funduszem Spójności wydatkowanym w latach 2004-2006.

- zły stan techniczny i eksploatacyjny oczyszczalni w Kończewicach i Głuchowie, uzasadnia ich wyłączenie i co najwyżej modernizację urządzeń w kierunku przepompowni ścieków

- z uwagi na odbiornik ścieków jakim jest Jezioro Dźwierzno i jego ochronę nie ma uzasadnienia dla rozbudowy niewielkiej dzisiaj gminnej oczyszczalni w Dźwierznie. Sugeruje się adaptację istniejących urządzeń na przepompownię ścieków oraz rozwinięcie lokalnej sieci kanalizacji.

- podobny kierunek rozwiązań proponuje się dla funkcjonującej oczyszczalni w Domu Pomocy Społecznej w Browinie choć w tym wypadku wymaga to głębszej analizy ekonomiczno - technicznej.

2. Na terenie gminy Zławieś Wielka w pierwszej kolejności należy podjąć rozbudowę sieci kanalizacyjnych oczyszczalni w Toporzysku, Rozgartach i Górsku. Powinno to nastąpić w latach 2004-2010. Oczyszczalnie te posiadają niewykorzystane rezerwy przepustowości hydraulicznej (patrz diagnoza stanu). Równolegle, najlepiej w zależności od potrzeb, powinna postępować rozbudowa istniejących oczyszczalni o urządzenia zwiększające ich przepustowość i obciążenie ładunkiem zanieczyszczeń do osiągnięcia wielkości przekraczającej 2000 RLM. Daje to bowiem szansę zakwalifikowania inwestycji do krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych i tytuł do uzyskiwania pomocy finansowej np. z funduszy strukturalnych, których wdrażanie przewiduje się na poziomie państwa.

3. Trzeci obszar stanowią wymienione w powyższej tabeli „aglomeracje” o RLM większym niż 2000. W latach 2004-2010 powinno dążyć się do pełnego wykorzystania istniejących rezerw przepustowości hydraulicznych oczyszczalni w Lubiczu, Łubiance, Obrowie. Oczyszczalnie ścieków komunalnych w Wielkiej Nieszawce, Czernikowie, a szczególnie w Łysomicach wymagają rozbudowy. Dalsza rozbudowa sieci kanalizacyjnych wskazana jest we wszystkich przypadkach. Powinna być ona realizowana zarówno do roku 2010 jaki i po nim, ale nie później niż do 2015.

W zakresie rozwijania sieci kanalizacyjnych wskazane jest podejmowanie decyzji na podstawie wyniku ekonomicznej opłacalności inwestycji. Zwłaszcza tam, gdzie dominuje luźna zabudowa, a liczba ludności nie będzie wzrastać. Może się okazać, że bardziej racjonalne jest wspieranie konstrukcji przydomowych oczyszczalni lub pozostawienie gromadzenia ścieków w zbiornikach bezodpływowych i ich wywóz do punktów zlewnych. Rozwijanie sieci kanalizacyjnych w gminach ościennych w stosunku do Torunia, a więc Zławieś Wielka i Lubicz powinno uwzględniać opłacalność skierowania ścieków do sieci miejskiej.

Oddzielnym problemem jest dostosowanie efektywności technologicznej oczyszczalni do obowiązujących wymagań. Prezentuje to poniższa tabela. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 29 listopada 2002 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 212, poz.1799) wprowadziło dla wszystkich obecnie istniejących oczyszczalni komunalnych poza oczyszczalnią w Cukrowni łagodniejsze warunki odprowadzania ścieków niż dotychczas. Przede wszystkim nie ma obowiązku usuwania związków fosforu i azotu w rozmiarach większych niż te, które towarzyszą usuwaniu związków węgla wyrażonych BZT₅ i ChZT. Niemniej w kilku obiektach, aby wymagania formalne zostały spełnione należy podjąć działania inwestycyjne. Była już o nich mowa. Dotyczy to w szczególności oczyszczalni gminnej w Łysomicach, w dalszej perspektywie w Czernikowie i Wielkiej Nieszawce. Pożądane jest uzyskanie stabilności procesu usuwania azotu i fosforu w oczyszczalni w Cukrowni Chełmża.

Realizując podstawowe kierunki ochrony wód powierzchniowych i podziemnych szczególnie pod kątem ograniczania związków azotowych w środowisku wodnym należy zwrócić uwagę na zanieczyszczenia punktowe pochodzące z rolnictwa. Zgodnie z ustawą o nawozach i nawożeniu począwszy od roku 2008 będą wymagane we wszystkich gospodarstwach rolnych szczelne płyty do gromadzenia obornika oraz zbiorniki na gnojowicę, zapewniające 4-miesięczny okres przechowania nawozów naturalnych. Jak wynika z doświadczeń chociażby z terenu województwa kujawsko-pomorskiego podjęcie inwestycji przez rolników następuje po uzyskaniu przez nich wsparcia finansowego. W związku z tym wskazanym byłoby opracowanie i wdrożenie powiatowego programu ograniczania związków azotowych ze źródeł rolniczych. Jako priorytetowe należy uznać inwestycje w gospodarstwach rolnych o dużych obsadach inwentarza żywego np. powyżej 50 DJP, położonych na obszarach wrażliwych. Obszary takie zgodnie z Prawem wodnym powinny być wyznaczone do końca 2004 r. przez Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

Ścieki przemysłowe, jak wynika z oceny stanu nie mają istotnie negatywnego wpływu na stan czystości wód powierzchniowych i podziemnych. W związku z tym działania w najbliższej przyszłości powinny zmierzać do przeglądu warunków korzystania ze środowiska w poszczególnych obiektach i nadzoru nad funkcjonowaniem urządzeń chroniących wody. Preferowanymi obszarami lokalizacji obiektów przemysłowych powinny być tereny zwodociągowane i skanalizowane.

Istotnym źródłem zagrożenia na wód powierzchniowych i podziemnych powiatu toruńskiego są zanieczyszczenia obszarowe z terenów intensywnego rolnictwa. Zagrożenie potęguje odkryty (bezleśny) charakter wysoczyznowej części powiatu. W wyniku zachodzących przemian w rolnictwie prowadzących do wzrostu intensywności i koncentracji produkcji rolnej może nastąpić wzrost zanieczyszczeń obszarowych z terenów rolniczych. Spowodować to może przyspieszenie eutrofizacji już aktualnie przeżyźnionych wód powierzchniowych, a w szczególności jezior.

Działaniem redukującym wpływ rolnictwa na jakość zasobów wodnych jest jego ekologizacja między innymi przez realizację programów rolnośrodowiskowych. Bardzo ważnym kierunkiem działań będzie tworzenie biologicznych stref ochronnych wzdłuż linii brzegowych cieków, a w szczególności jezior. Uzyska się przez to poprawę struktury przyrodniczej przestrzeni rolniczej oraz ograniczy się spływ zanieczyszczeń obszarowych z terenów rolniczych.

Bardzo ważnym elementem ograniczania negatywnego oddziaływania rolnictwa na zasoby wodne będzie intensywna edukacja rolników w zakresie wdrażania Kodeksu Dobrych Praktyk Rolniczych. Powiat toruński jest w tym zakresie w bardzo korzystnej sytuacji, gdyż na jego terenie działa o dużej renomie Regionalne Centrum Doradztwa Rozwoju Rolnictwa i Obszarów Wiejskich w Przysieku.

Źródłem specyficznym o dużej skali potencjalnego oddziaływania na wody podziemne jest Bazy Paliw nr 11 w Zamku Bierzgłowskim Naftobazy sp. z o.o w Warszawie położona na terenie gminy Łubianka. Z uwagi na ilość zgromadzonych produktów naftowych obiekt ten jest zaliczany do zakładów dużego ryzyka wystąpienia poważnej awarii przemysłowej. Podlega zatem procedurom postępowania wynikającym z Tytułu IV ustawy Prawo ochrony środowiska. Zgodnie z obowiązującymi przepisami Baza w terminie do 31.12.2005 r. powinna być wyposażona w urządzenia i instalacje zabezpieczające przed przenikaniem produktów naftowych do gruntu oraz do wód powierzchniowych i gruntowych, o ile dotychczasowe rozwiązania są niewystarczające.

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań proekologicznych w zakresie ochrony wód:

Kierunki działań	Rola samorządu powiatowego	Źródła finansowania	Jednostki realizujące i współdziałające
Działania inwestycyjne
Rozbudowa systemów kanalizacyjnych w ramach krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych	Wspieranie – usprawnienie procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę	Środki własne gminy,dotacje z PFOŚiGW, Fundusz Spójności i Fundusze Strukturalne	Gminy, Starostwo
Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków w ramach krajowego programu oczyszczania ścieków komunalnych	Wspieranie – usprawnienie procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę oraz zmiana pozwoleń wodno-prawnych	Środki własne gminy,dotacje z PFOŚiGW, Fundusz Spójności i Fundusze Strukturalne	Gminy, Starostwo
Rozbudowa systemów kanalizacyjnych na terenie Gminy Zławieś Wielka	Wspieranie – usprawnienie procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę	środki własne gminy, PFOSiGW, WNOŚ, NFOŚ	Gmina, Starostwo
Rozbudowa i modernizacja oczyszczalni ścieków na terenie Gminy Zławieś Wielka	Wspieranie - usprawnienie procedury uzyskiwania pozwolenia na budowę oraz zmiana pozwoleń wodno-prawnych	środki własne gminy, PFOSiGW, WNOŚ, NFOŚ	Gmina, Starostwo
Opracowanie powiatowego programu ograniczania związków azotowych ze źródeł rolniczych	Wykonanie	Budżet powiatu, gmin, wspierany funduszami ochrony środowiska
Realizacja powiatowego programu ograniczania związków azotowych ze źródeł rolniczych	Nadzór	Powiatowy i gminne fundusze ochrony środowiska	Starostwo i Urzędy Gminy
Opracowanie planu operacyjnego ochrony przed powodzią	Zadanie własne	Budżet powiatu, PFOŚiGW	Starosta
Działania bezinwestycyjne
Nadzór nad funkcjonowaniem systemów oczyszczania ścieków komunalnych i przemysłowych	Określanie i weryfikacja warunków korzystania ze środowiska	-	Starostwo WIOŚ
Minimalizowanie wystąpienie poważnej awarii przemysłowej w tym uwolnienia produktów naftowych do wód powierzchniowych i podziemnych z Bazy Paliw Nr 11 w Zamku Bierzgłowskim na terenie Łubianka	-	-	Wojewoda, Komenda Wojewódzka Państwowej Straży Pożarnej, WIOŚ, Dozór Techniczny
Edukacja ekologiczna rolników w zakresie wdrażania Kodeksu Dobrych Praktyk Rolniczych	Wspieranie		RCDRRiOW Przysiek

3. Ochrona powietrza atmosferycznego

Przeprowadzona roczna ocena jakości powietrza w województwie kujawsko-pomorskim za 2002 rok wykazała, że teren powiatu toruńskiego sklasyfikowany został do najkorzystniejszej klasy A, gdzie żadna z kryterialnych substancji nie przekroczyła poziomu dopuszczalnego. Odnosi się to zarówno do klasyfikacji ze względu na ochronę zdrowia (SO₂, NO₂, PM 10, Pb, toluen, CO i O₃), jak również ze względu na ochronę roślin (SO₂, NO_X, O₃). Wynika z tego, że emisje pyłów i gazów generowane z terenu powiatu w makroskali nie mają istotnego wpływu na stan zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego.

Analiza tych emisji wskazuje na wyraźną dominację zanieczyszczeń z energetycznego spalania paliw głównie węgla. Można zatem mówić, że produkcja ciepła zarówno komunalnego jak i technologicznego jest głównym źródłem emisji dwutlenku siarki, tlenków azotu, tlenku węgla oraz pyłów na terenie powiatu. Niska emisja zanieczyszczeń energetycznych znajdzie odzwierciedlenie we wzroście stężeń zanieczyszczeń, a zwłaszcza dwutlenku siarki w okresie sezonu grzewczego. Największy wzrost stężeń występuje na terenach o największej koncentracji źródeł niskiej emisji (tereny zwartej zabudowy).

Rozpatrywane w tej skali emisje zanieczyszczeń o charakterze przemysłowym również nie mają wpływu na jakość powietrza w powiecie.

Ze względu na przebieg przez teren powiatu ważnych tras komunikacyjnych o dużym natężeniu ruchu, w bezpośrednim otoczeniu dróg: nr 1, nr 10, nr 15, nr 80 i nr 552 obserwuje się tendencję wzrostu stężeń zanieczyszczeń komunikacyjnych.

Wobec powyższego głównym celem ochrony powietrza atmosferycznego w powiecie toruńskim do roku 2020 jest utrzymanie standardów jakości powietrza na dotychczasowym poziomie. Dlatego też w rozwoju społeczno-gospodarczym powiatu powinno się:

- pozyskiwać ciepło komunalne i technologiczne ze źródeł o niskich wskaźnikach emisji dwutlenku siarki, tlenków azotu, tlenku węgla oraz pyłów,

- eliminować i ograniczać lokalizację instalacji o emisji substancji technologicznych w obszarach konfliktowych tj. w szczególności na terenach chronionych prawem i w pobliżu stref zabudowy mieszkaniowej.

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań w zakresie ochrony powietrza atmosferycznego.

§ W zakresie źródeł ciepła komunalnego i technologicznego:

- Tworzenie sprzyjających warunków dla stosowania paliw „ekologicznych”: gazu ziemnego, oleju opałowego lekkiego, biomasy itd. kosztem węgla kamiennego – poprzez ustalenie zasad udzielania pomocy finansowej ze środków Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska w sferze obiektów komunalnych i publicznych (szkoły, służba zdrowia, domy opieki i pomocy itd.) i indywidualnych.

- Podjęcia starań dla rozbudowy i rozwoju sieci gazowej na terenie powiatu.

- Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej i mieszkalnej oraz promowanie budownictwa stosującego materiały energooszczędne.

- Ograniczenie emisji dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i pyłu ze spalania węgla kamiennego przez niektóre podmioty na terenie powiatu. Wejście w życie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 4 sierpnia 2003 r. w sprawie standardów emisyjnych z instalacji (Dz.U. Nr 163, poz. 1584) powoduje konieczność podjęcia działań ograniczających emisję dwutlenku siarki, dwutlenku azotu i pyłu ze spalania węgla kamiennego. Na terenie powiatu działania te powinny podjąć zakłady dysponujące instalacjami do spalania paliw o mocy cieplnej nie mniejszej niż 1MW. Są to:

· Pomorski Cukier S.A. Cukrownia w Chełmży,

· wytwórnia papieru toaletowego POLO w Lubiczu,

· wytwórnia papieru toaletowego TORPAP w Lubiczu,

· wytwórnia papieru toaletowego Eko-Bryk-Bud w Józefowie,

· wytwórnia papieru toaletowego A&B Paper w Kawęczynie,

· wytwórnia papieru toaletowego IZOPAPER w Małej Grzywnie,

· Zakład Przetwórstwa Mięsnego SERDELEK w Różankowie,

· Młyn w Lubiczu,

· Baza Paliw nr 11 w Zamku Bierzgłowskim.

Na podstawie danych technicznych kotłów i urządzeń odpylających, parametrów stosowanego paliwa i przeprowadzonych obliczeń stwierdza się, że wszystkie wyżej wymienione źródła:

1. w okresie do 31.12.2007 r. spełnią wymagane standardy emisyjne dwutlenku siarki,

2. w okresie po 01.01.2008 r. standardy emisyjne dwutlenku siarki zostaną osiągnięte jeżeli będzie stosowany węgiel o zawartości siarki palnej ok. 0,5%,

3. spełniają już dzisiaj wymagane standardy emisyjne dwutlenku azotu określone do 31.12.2007; od 01.01.2008 do 31.12.2015 i po 01.01.2016 r.,

4. w okresie do 31.12.2005 r. spełnią wymagane standardy emisyjne pyłu,

5. w okresie od 01.01.2006 r. do 31.12. 2015 r. standardy emisyjne pyłu będą spełniane pod warunkiem zainstalowania urządzeń odpylających o całkowitej skuteczności odpylania 90%,

6. w okresie po 01.01.2016 r. standardy emisyjne pyłu praktycznie nie będą spełniane. Obecnie brak odpowiednich i stosunkowo tanich urządzeń odpylających o skuteczności odpylania 97%. Jednakże mając na uwadze, że do tego czasu kotły te zostaną całkowicie wyeksploatowane przewiduje się, że nastąpi ich wymiana na nowe o parametrach technicznych spełniających wymagania w tym zakresie.

Realizacja ograniczania emisji w wyżej wymienionych źródłach jest zadaniem wspólnym Starosty jako organu reglamentujący korzystanie ze środowiska oraz WIOŚ jako organu kontrolnego.

· W zakresie emisji subtechnologicznych

- Podjęcie działań przez Starostę i WIOŚ dla ograniczenia wpływu emisji technologicznej na środowisko Spalarni Wywaru Melasowego należącej do „AGRO-ECO-GASOLIN” S.A Warszawa Wytwórnia Alkoholu w Chełmży.

Niewątpliwie najpoważniejszym problemem istniejącym obecnie jest emisja technologiczna Spalarni Wywaru Melasowego należącej do „AGRO-ECO-GASOLIN” S.A Warszawa Wytwórnia Alkoholu w Chełmży. Emisja ta jest uciążliwa pod względem zapachowym, a zasięg jej oddziaływania obejmuje praktycznie całe miasto. Prowadzone pomiary kontrolne nie wykazują przekroczeń norm dopuszczalnych określonych w pozwoleniu tzn. amoniaku, węglowodorów aromatycznych i alifatycznych. Wydanie przepisów wykonawczych z zakresu standardów zapachowej jakości powietrza może przyczynić się do skutecznych działania w tym zakresie

- Ograniczanie negatywnego oddziaływania emisji technologicznych na etapie ich lokalizacji i funkcjonowania tego typu instalacji.

Starosta jako organ uczestniczy w postępowaniu w sprawie ocen oddziaływania na środowisko przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na jego zasoby. Z reguły emisje substancji technologicznych z przedsięwzięć wymienionych w rozporządzeniu z dnia 24 września 2002 r. (Dz.U. Nr 179, poz. 1490) podlegają uzgodnieniom Starosty na etapie lokalizacyjnym i realizacyjnym. Poza tym wymagają pozwolenia na emitowanie pyłów i gazów.

· W zakresie ograniczania zanieczyszczeń komunikacyjnych

- Budowa autostrady A-1 i drogi ekspresowej S-10 oraz planowana budowa obwodnic miejscowości Obrowo, Czernikowo, Zławieś Wielka, a także obwodnicy miasta Chełmża przyczyni się do „wyprowadzenia” tranzytowego ruchu samochodowego z terenów zwartej zabudowy i poprawy jakości powietrza.

- Bieżąca modernizacja dróg powiatowych i gminnych.

- Tworzenie układu ścieżek rowerowych nawiązujących do sieci ścieżek miasta Torunia.

- Działania na rzecz utworzenia linii kolejowej dla autobusów szynowych relacji Toruń – Zławieś Wielka – Bydgoszcz.

W przypadku nie dostosowania poziomu oddziaływania instalacji do wymogów normatywnych dotyczących poziomu hałasu Rada Powiatu zobowiązana jest do utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania.

4. Ochrona przed hałasem

Zagadnienia ochrony przed hałasem reguluje ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 roku Prawo Ochrony Środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627). Zgodnie z treścią zapisów ustawy ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszej jakości stanu akustycznego środowiska, a w szczególności przez (art. 112) utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego poziomu lub co najmniej na tym poziomie i (lub) zmniejszenie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany.

Zgodnie z zapisami ustawy POŚ, minister właściwy dla spraw środowiska w porozumieniu z ministrem zdrowia został zobowiązany do wydania rozporządzenia określającego dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku, które winno określać:

· zróżnicowane poziomy hałasu dla poszczególnych „terenów chronionych”,

· poziomy hałasu z uwzględnieniem rodzaju obiektu lub działalności będącej źródłem hałasu,

· poziomy hałasu dla pory dnia i nocy,

· okresy, do których odnoszą się poziomy hałasu, jako czas odniesienia.

Rozporządzenie, o którym mowa w art. 113 POŚ nie zostało dotychczas wydane. Do 30 czerwca 2004 roku obowiązuje Rozporządzenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku z 13 maja 1998 roku (Dz. U. Nr 66, poz. 436).

POŚ wprowadza pojęcie terenu zagrożonego hałasem (art. 118, pkt. 6). Zaliczenie terenu do tej kategorii następuje, gdy poziom hałasu przekracza wartości określane przez Ministra Środowiska w Rozporządzeniu w sprawie wartości progowych poziomów hałasu z 9 stycznia 2002 roku (Dz. U. Nr 8, poz. 81). W terenie zagrożonym hałasem należy prowadzić przedsięwzięcia ochronne w pierwszej kolejności.

Tereny zagrożone hałasem winny zostać określane na etapie sporządzania map akustycznych. Obowiązkiem sporządzenia map akustycznych, oprócz „aglomeracji” (powyżej 100 tys. mieszkańców), objęte są również odcinki autostrad, dróg ekspresowych oraz pozostałych dróg krajowych, na których średni dobowy ruch pojazdów samochodowych, wykazany w pomiarach generalnych ruchu przekracza 8200 pojazdów na dobę, położonych na lub w sąsiedztwie „terenów chronionych”. Dla terenów, na których poziom hałasu przekracza poziom dopuszczalny tworzy się programy działań, których celem jest dostosowanie poziomu hałasu do dopuszczalnego.

Szczegółowe wymagania, jakim powinien odpowiadać program ochrony środowiska przed hałasem ustalił Minister Środowiska w Rozporządzeniu z 14 października 2002 roku (Dz. U. Nr 179, poz. 1498).

Istotnym elementem prawnym w ochronie środowiska przed hałasem jest regulacja wprowadzona ustawą POŚ, dotycząca możliwości określenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego standardów akustycznych.

Głównym źródłem hałasu w powiecie toruńskim jest hałas komunikacyjny, a w szczególności hałas drogowy. Uciążliwości związane z emisją hałasu przemysłowego (instalacyjnego) występują okresowo i mają zasięg jedynie lokalny. Wyniki monitoringu wskazują, że we wszystkich punktach pomiarowych przy drogach przebiegających przez teren powiatu toruńskiego przekroczone zostały dopuszczalne poziomy hałasu w środowisku. W wielu wypadkach przekroczone zostały również wartości progowe określone dla terenów chronionych. Najwyższe wartości równoważnego poziomu dźwięku (L_Aeq) wystąpiły wzdłuż dróg krajowych (nr 1, nr 10, nr 15, nr 80), a w szczególności wzdłuż drogi nr 1 Gdańsk – Toruń – Cieszyn oraz wzdłuż odcinka drogi wojewódzkiej nr 552 Lubicz – Grębocin – Łysomice, łączącego drogi krajowe nr 1, nr 10, nr 15 z odcinkiem autostrady
A-1. Do miejscowości szczególnie zagrożonych hałasem drogowym należą: Grębocin (drogi nr 15 i nr 552), Lubicz (drogi nr 10, nr 80, nr 552, autostrada A-1), Łysomice (drogi nr 1 i 552), Obrowo i Czernikowo (droga nr 10), Przysiek, Górsk i Zławieś Wielka (droga nr 80) i Papowo Toruńskie (droga nr 552). Dość wysokim poziomem hałasu charakteryzuje się również miasto Chełmża.

Jak wynika z generalnego pomiaru ruchu na drogach powiatu toruńskiego z 2000 roku, średniodobowe natężenie ruchu przekraczające 8200 pojazdów na dobę zarejestrowano na całej długości drogi krajowej nr 1, na odcinku drogi nr 15 Toruń – Kowalewo Pomorskie, na odcinku drogi nr 10 Lubicz – Czernikowo oraz na odcinku drogi nr 80 Toruń – Lubicz. Na odcinku drogi nr 80 Toruń – Bydgoszcz średniodobowe natężenie ruchu było bliskie 8 tys. pojazdów samochodowych. Odcinki w/w dróg przebiegające przez lub w sąsiedztwie terenów chronionych powinny być obligatoryjnie objęte sporządzeniem map akustycznych.

Zmniejszenie uciążliwości hałasu drogowego ze szczególnym uwzględnieniem obszarów zurbanizowanych uznać należy za podstawowy cel ekologiczny programu ochrony środowiska przed hałasem powiatu toruńskiego zarówno w perspektywie roku 2010, jak i 2020. Cel taki jest zbieżny z polityką ekologiczną Państwa i koresponduje z polityką i programem ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego.

Żeby osiągnąć poprawę klimatu akustycznego i zmniejszyć skalę narażenia mieszkańców powiatu toruńskiego na ponadnormatywny poziom hałasu, podjęte działania muszą być przedmiotem długofalowej polityki „hałasowej” i związanymi z nią programami naprawczymi. Oprócz działań o charakterze ciągłym niezbędna też będzie realizacja zadań doraźnych i w krótszych horyzontach czasowych. Wśród nich będą zadania inwestycyjne oraz pozainwestycyjne.

W zakresie ochrony przed hałasem określa się następujące kierunki działań ochronnych do 2020 r.:

· Ograniczenie uciążliwości akustycznej dróg krajowych nr 1, nr 10, nr 15, nr 80 oraz drogi wojewódzkiej nr 552. Zamierzony efekt uzyska się głównie poprzez realizację planowanej:

- budowy autostrady A-1 (do 2015 roku),

- budowy drogi ekspresowej S-10 (do 2015 roku),

- budowy obwodnicy m. Obrowo (do 2010 roku),

- budowy obwodnicy m. Czernikowo (do 2010 roku),

- budowy obwodnicy m. Zławieś Wielka (po 2010 roku).

Odpowiedzialnym za realizację jest Zarządca Drogi (GDDKiA). Zadania zawarte są na liście zadań ponadlokalnych realizujących cele publiczne w Planie Zagospodarowania Przestrzennego Województwa Kujawsko-Pomorskiego.

· Opracowanie map akustycznych i programów naprawczych w zakresie ochrony przed hałasem dla terenów chronionych, położonych wzdłuż głównych dróg (nr 1, nr 10, nr 15, nr 80, nr 552), zaliczonych do obiektów, których eksploatacja może powodować negatywne oddziaływanie akustyczne na znacznych obszarach. Za przygotowanie programów w terminie do 30 czerwca 2007 roku odpowiedzialny jest Wojewoda.

· Opracowanie do 2012 r. mapy akustycznej dla miasta Chełmży.

· Opracowanie do 2013 r. przez Starostę i uchwalenie przez Radę Powiatu Toruńskiego programu działań w celu dostosowania poziomu hałasu do dopuszczalnego.

· Utrzymywanie przez Zarządców nawierzchni dróg w dobrym stanie technicznym.

· Budowa ekranów akustycznych oraz wymiana okien na dźwiękochłonne w punktach o największym zagrożeniu hałasem. Pomocne w tym względzie będą wytyczne co do sporządzania programów operacyjnych w zakresie budowy ekranów akustycznych, które będą opracowane w terminie do 2006 roku pod nadzorem Ministerstwa Środowiska.

· Prowadzenie przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska monitoringu hałasu w rejonach szczególnej uciążliwości akustycznej.

· Wprowadzenie przez Gminy zapisów do planów zagospodarowania przestrzennego sprzyjających ograniczaniu zagrożenia środowiska hałasem (np. ustalenie odpowiednio odległej nieprzekraczalnej linii zabudowy od dróg i innych obiektów emisji hałasu).

· Wprowadzenie pasów zieleni izolacyjnej (biologiczne ekrany akustyczne) wzdłuż szlaków komunikacyjnych oraz wzdłuż granic terenów i obiektów chronionych przed hałasem.

· Rozszerzyć listę akwenów wodnych objętych uchwałą Nr XXI/165/01 Rady Powiatu Toruńskiego z dnia 30 maja 2001 roku zabraniającą pływania jednostkami z użyciem silników spalinowych o jeziora: Osiek (gm. Obrowo), Kijaszkowskie, Steklin, Liciszewskie i Zacisze (gm. Czernikowo).

· Kontrola i ograniczenie emisji hałasu do środowiska z obiektów działalności gospodarczej.

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań w zakresie ochrony przed hałasem:

Kierunki działań	Rola samorządu powiatowego	Źródła finansowania	Jednostki realizujące i współdziałające
Działania inwestycyjne
Wprowadzanie pasów zieleni izolacyjnej wzdłuż szlaków komunikacyjnych i granic terenów chronionych	Inicjowanie	Środki własne gmin i zarządców dróg, dotacje z GiPFOŚiGW	Gminy, Starostwo, Zarządcy Dróg
Działania pozainwestycyjne
Wprowadzenie ustaleń do mpzp sprzyjających ograniczeniu zagrożenia środowiska hałasem	Współdziałanie	Środki własne gmin	Gminy
Dokonanie oceny akustycznej miasta Chełmża	Realizacja	Środki własne	Starostwo, WIOŚ
Opracowanie map akustycznych i programów naprawczych dla terenów położonych wzdłuż głównych dróg	Współdziałanie	Budżet państwa	Wojewoda
Monitoring hałasu w rejonach szczególnej uciążliwości akustycznej	Współdziałanie	Budżet państwa	Zarządcy Dróg, WIOŚ
Wprowadzenie stref ciszy na jeziorach powiatu toruńskiego	Realizacja	-	Rada Powiatu, Starostwo
Tworzenie w sytuacjach określonych w Prawie ochrony środowiska obszarów ograniczonego użytkowania	Realizacja	-	Rada Powiatu

5. Ochrona przed polami elektromagnetycznymi

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. - Prawo Ochrony Środowiska (Dz.U z 2001 r. Nr 62, poz. 627) jest podstawowym aktem prawnym normującym zagadnienia związane z ochroną przed polami elektromagnetycznymi. Zgodnie z treścią zapisów ustawy, ochrona przed polami elektromagnetycznymi polega na utrzymaniu poziomów pól elektromagnetycznych na poziomie nie przekraczającym dopuszczalnego, a w przypadku ich przekroczenia - na obniżeniu wartości tych pól przynajmniej do wartości dopuszczalnych. Zapis ten można uznać za podstawowy cel ekologiczny zarówno w perspektywie roku 2010 i 2020. Z danych Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wynika, że pomiary natężeń pól elektromagnetycznych prowadzone na terenie powiatu nie wykazują przekroczeń wartości dopuszczalnych dla środowiska. W związku z tym istniejący stan należy określić jako dobrą sytuację wyjściową dla realizacji postawionego wyżej celu.

W zakresie ochrony przed polami elektromagnetycznymi określa się następujące kierunki ochrony do 2020 r.:

· określenie standardów jakości środowiska,

Zgodnie z zapisami ustawy – Prawo ochrony środowiska, minister właściwy do spraw środowiska został zobowiązany do wydania rozporządzenia określającego dopuszczalne poziomy pól elekromagnetycznych oraz sposoby sprawdzania tych pól w terminie nie później niż do 30 czerwca 2003 r. W momencie tworzenia niniejszego opracowania istnieje luka prawna. Nowe przepisy się nie ukazały, a dotychczasowe rozporządzenie z 1998 (Dz. U Nr 107 poz. 676) w sprawie szczegółowych zasad ochrony przed promieniowaniem szkodliwym dla ludzi i środowiska, dopuszczalne poziomy promieniowania, jakie mogą występować w środowisku, oraz wymagania obowiązujące przy wykonywaniu pomiarów kontrolnych promieniowania straciło ważność.

Nie jest znany kształt projektowanego rozporządzenia dotyczącego dopuszczalnych pól elektromagnetycznych w środowisku. Niemniej do zadań wojewody będzie należała ocena wartości promieniowania elektromagnetycznego w ramach państwowego monitoringu środowiska, prowadzenie pomiarów oraz rejestru obszarów, na których stwierdzono przekroczenia. W związku z powyższym władze powiatu na swoim terenie winno dokonać:

- Pełnej inwentaryzacji źródeł promieniowania elektromagnetycznego. Przedstawiona w stanie środowiska inwentaryzacja źródeł jest nie pełna. Szczególnie dotyczy to operatorów sieci komórkowych, gdzie tempo powstawania nowych obiektów jest duże. Poza tym nie wszyscy operatorzy udzielili odpowiedzi na pytania postawione na etapie tworzenia niniejszego opracowania.

- Ciągłej rozbudowy „banku” informacji o źródłach promieniowania uzupełniając go o dane na temat terenów o stwierdzonych przekroczeniach dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych z podziałem na tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową i tereny dostępne dla ludności wykorzystując dane z państwowego monitoringu środowiska.

· Lokalizacja i realizacja obiektów – źródeł promieniowania elektromagnetycznego,

Istotnym elementem prawnym mającym wpływ na kształtowanie zakresu i skali oddziaływania źródeł promieniowania elektromagnetycznego na środowisko jest procedura lokalizacji i realizacji inwestycji. W rozporządzeniu Rady Ministrów z dn. 24.09.2002 (Dz.U. Nr 179, poz. 1490 z 2002) określono przedsięwzięcia mogące oddziaływać znacząco na środowisko. Dokonano jednocześnie podziału na te, które są objęte obowiązkiem wykonania raportu oddziaływania na środowisko i te, dla których taki raport może być wymagany w procesie postępowania lokalizacyjnego i budowy. W kompetencjach Starosty znajdują się te drugie i należą do nich:

- stacje elektroenergetyczne lub linie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym nie niższym niż 110 kV,

- instalacje radiokomunikacyjne, radionawigacyjne i radiolokacyjne, emitujące pola elektromagnetyczne, których równoważna moc promieniowana izotropowo wynosi nie mniej niż 15 W, emitujące pola elektromagnetyczne o częstotliwościach od 30 kHz do 300 GHz.

Starosta uczestnicząc w procesie uzgadniania warunków zabudowy ww. instalacji jak również w procesie uzgadniania dokumentów planistycznych powinien unikać konfliktowych lokalizacji.

· tworzenie obszarów ograniczonego oddziaływania,

Kolejnym instrumentem prawnym pomocnym w realizacji podstawowego celu jest możliwość objęcia źródeł promieniowania elektromagnetycznego (stacji radionawigacyjnych, radiokomunikacyjnych, radiolokacyjnych oraz linii i stacji elektromagnetycznych) obszarami ograniczonego użytkowania na terenie, którego dopuszcza się przekroczenie dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych. Obszar taki w zależności od rodzaju inwestycji tworzy rada powiatu na podstawie art.135 i 136 ustawy Prawo ochrony środowiska. W związku z tym Starosta powinien utworzyć rejestru obszarów, na których stwierdzono występowanie przekroczenia wielkości dopuszczalnych pól elektromagnetycznych wraz z analizą konieczności uchwalenia obszarów ograniczonego użytkowania.

· pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych

Jest to następny przepis prawa pozwalający kontrolować źródło promieniowania elektromagnetycznego w fazie użytkowania obiektu w zakresie dotrzymywania nie tylko wartości dopuszczalnych. Większość zaprezentowanych w stanie środowiska istniejących instalacji do końca 2005 r będzie musiała uzyskać pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych. Instalacjami objętymi obowiązkiem uzyskania pozwoleń na emitowanie pól elektromagnetycznych, pozostającymi w gestii Starosty są:

- stacje elektroenergetyczne lub linie elektroenergetyczne o napięciu znamionowym nie niższym niż 110 kV

W chwili obecnej oddawane do użytkowania stacje bazowe telefonii komórkowej w większości wymagane pozwolenia posiadają. W związku z tym Starosta winien dokonać inwentaryzacji istniejących instalacji - źródeł promieniowania elektromagnetycznego - z grupy spełniającej ww. parametry, których użytkowanie rozpoczęto przed dniem 1 października 2001 r. Instalacje te bowiem są objęte obowiązkiem uzyskania pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych do 31 grudnia 2005 r. Brak takiego pozwolenia po tym terminie skutkuje wstrzymaniem użytkowania instalacji przez Kujawsko-Pomorski Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska.

Zgodnie z kompetencjami, wykazem tym winien dysponować WIOŚ jako koordynator państwowego monitoringu środowiska. Przy czym inwentaryzacja ta obejmować powinna nie tylko rzeczowy wykaz instalacji, ale również informacje na temat wielkości emitowanych pól elektromagnetycznych. W przypadkach braku pomiarów - pomiary takie, przynajmniej dla instalacji charakteryzujących się większą mocą nadajników, należy wykonać. W 2006 r. WIOŚ w Bydgoszczy winien dokonać weryfikacji uzyskanych pozwoleń na emitowanie pól elektromagnetycznych przez istniejące dzisiaj instalacje. W przypadku braku pozwoleń należałoby ruch tych instalacji wstrzymać. Informacje o obszarach występowania ponadnormatywnych pól elektromagnetycznych powinny znaleźć swoje odzwierciedlenie w miejscowych planach zagospodarowania przestrzennego.

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań proekologicznych w zakresie ochrony przed polami elektromagnetycznymi:

Kierunki działań

Rola samorządu powiatowego

Źródła finansowania

Jednostki realizujące i współdziałające

Działania pozainwestycyjne

Utworzenie pełnej inwentaryzacji źródeł promieniowania elektromagnetycznego

zadania własne

Wojewoda,

Zakład Energetyczny Toruń, Polskie Sieci Energetyczne, Urząd Regulacji Telekomunikacji i Poczty Kujawsko-Pomorskiego Oddziału Okręgowego w Bydgoszczy, operatorzy sieci telefonii komórkowej

Inwentaryzacja terenów o stwierdzonych przekroczeniach dopuszczalnych poziomów pól elektromagnetycznych z podziałem na tereny przeznaczone pod zabudowę mieszkaniową i tereny dostępne dla ludności

zadanie własne

Wojewoda

Utworzenie rejestru obszarów, na których stwierdzono występowanie przekroczenia wielkości dopuszczalnych pól elektromagnetycznych wraz z analizą konieczności uchwalenia obszarów ograniczonego użytkowania

zadanie własne

Wojewoda

Utworzenie wykazu istniejących instalacji wymagających pozwolenia na emisję pól elektromagnetycznych.

zadanie własne

WIOŚ

6. Edukacja ekologiczna

Do najbardziej istotnych problemów i zaniedbań w zakresie poziomu edukacji ekologicznej społeczeństwa powiatu toruńskiego należy zaliczyć:

- niewystarczający udział społeczeństwa w realizowaniu działań proekologicznych,

- brak nawyków kultury ekologicznej w społeczeństwie,

- zły stan środowiska (dzikie wysypiska śmieci, spływ ścieków do gruntu i wód, degradacja zielni) świadczące o braku troski mieszkańców o walory środowiska,

- niewystarczający udział problematyki ekologicznej w programach edukacyjnych,

- niewystarczający udział treści ekologicznych w środkach masowego przekazu,

- zbyt mały dostęp do informacji o środowisku.

Głównymi celami edukacji ekologicznej na terenie powiatu są:

- kształtowanie pełnej świadomości i budzenie zainteresowań społeczeństwa powiatu wzajemnie powiązanymi kwestiami ekonomicznymi, społecznymi, politycznymi i ekonomicznymi,

- kształtowanie w społeczeństwie, zwłaszcza wśród młodzieży, poczucia odpowiedzialności za stan i potrzebę ochrony środowiska,

- umożliwienie każdemu mieszkańcowi powiatu zdobywania wiedzy i umiejętności niezbędnych dla poprawy jakości środowiska,

- tworzenie nowych wzorców zachowań, kształtowanie postaw, wartości i przekonań jednostek, grup i społeczeństwa, uwzględniających troskę o jakość środowiska.

W zakresie edukacji ekologicznej określa się następujące kierunki działań do 2020 r.:

· uznanie, iż edukacja ekologiczna jest jednym z podstawowych warunków realizacji polityki ochrony środowiska,

· wprowadzenie elementów edukacji ekologicznej do wszystkich sfer życia społecznego przy respektowaniu i wykorzystaniu wartości kulturowych, etycznych i religijnych,

· zapewnienie dostępu społeczeństwa powiatu do pełnej informacji o stanie środowiska przyrodniczego i podjętych formach edukacji ekologicznej,

· uznanie, iż edukacja ekologiczna jest podstawowym warunkiem zmiany konsumpcyjnego modelu społeczeństwa.

Do roku 2010 przewiduje się realizację następujących kierunków działań w zakresie edukacji ekologicznej:

Kierunki działań	Rola samorządu powiatowego	Źródła finansowania	Jednostki realizujące lub współdziałające
Działania inwestycyjne
Opracowanie i wdrażanie powiatowego programu edukacji ekologicznej	zadanie własne	PFOŚiGW, WFOŚiGW	Kuratorium, szkoły, RCDRRRiOW w Przysieku
Rozwój ścieżek edukacyjno-przyrodniczych	wspieranie	Fundusze ochrony środowiska, budżety gmin i nadleśnictw	Nadleśnictwa, szkoły, RCDRRRiOW w Przysieku
Prowadzenie proekologicznej działalności wydawniczej	wspieranie	Środki własne, fundusze ochrony środowiska, budżety gmin i nadleśnictw	Nadleśnictwa, RCDRRRiOW w Przysieku, gminy i Zarząd Powiatu
Doposażenie szkół w materiały dydaktyczne i informacyjne dotyczące ochrony środowiska	wspieranie	Kuratorium, fundusze ochrony środowiska, budżety gmin	Szkoły, władze gmin, Zarząd Powiatu
Działania pozainwestycyjne
Bieżąca informacja na stronie internetowej Starostwa Powiatowego o stanie środowiska i prowadzonych działaniach w tym zakresie	zadanie własne	-	Zarząd Powiatu
Organizacja powiatowego konkursu wiedzy ekologicznej	zadanie własne	PFOŚiGW	Zarząd Powiatu
Wprowadzenie do zajęć szkolnych tematyki ekologicznej	wspieranie	Kuratorium, fundusze ochrony środowiska	Szkoły
Prowadzenie zajęć dydaktycznych z zakresu edukacji leśnej	współpraca	Fundusze ochrony środowiska, kuratorium	Nadleśnictwa, Zarząd Powiatu
Prowadzenie szkoleń z zakresu edukacji ekologicznej i wiedzy o środowisku	współpraca	Fundusze ochrony środowiska	Zarząd Powiatu, władze gmin, RCEE w Przysieku
Kreowanie aktywnych form edukacji ekologicznej	współpraca	Fundusze ochrony środowiska, kuratorium, środki własne	Zarząd Powiatu, szkoły, organizacje pozarządowe
Organizacja akcji edukacyjnych (Dzień Ziemi, Sprzątanie Świata)	współpraca	Budżety gmin, fundusze ochrony środowiska	Władze gmin, szkoły, kuratorium
Wdrażanie Kodeksu Dobrej Praktyki Rolniczej	współpraca	Budżety gmin, fundusze ochrony środowiska	Zarząd Powiatu, władze gmin, RCEE w Przysieku
Szkolenie rolników w zakresie rolnictwa ekologicznego i agroturystyki	współpraca	Budżety gmin, fundusze ochrony środowiska	Zarząd Powiatu, władze gmin, RCEE w Przysieku

V. Środki niezbędne do osiągnięcia celów

Realizacja założonych celów w Programie ochrony środowiska powiatu toruńskiego jest możliwa poprzez:

- pozyskiwanie środków finansowych na realizację inwestycji służących ochronie środowiska,

- optymalne wykorzystanie rozwiązań o charakterze organizacyjnym z uwzględnieniem zasady zrównoważonego rozwoju,

- przestrzeganiu założonych zasad zarządzania środowiskiem,

- otrzymanie przyzwolenia społecznego na wdrażanie programu ochrony środowiska.

1. Mechanizmy prawno-ekonomiczne

Instrumenty służące realizacji programu ochrony środowiska powiatu wynikają z obowiązujących przepisów prawa, w tym ustaw: Prawo ochrony środowiska, o ochronie przyrody, o odpadach, Prawo geologiczne i górnicze, o ochronie gruntów rolnych i leśnych, o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, Prawo budowlane i wielu innych.

Do instrumentów prawnych należą:

· pozwolenia na wprowadzanie do środowiska substancji lub energii,

· pozwolenia na gospodarcze korzystanie ze środowiska, w tym pozwolenia wodno-prawne i decyzje o emisji dopuszczalnej,

· zgody na gospodarcze wykorzystanie odpadów,

· pozwolenia wodno-prawne na wprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi,

· pozwolenia na wytwarzanie odpadów,

· pozwolenia na emitowanie hałasu do środowiska,

· pozwolenia na emitowanie pól elektromagnetycznych,

· pozwolenia dotyczące obiektów zaliczonych do inwestycji mogących pogorszyć stan środowiska,

· koncesje geologiczne wydawane na poszukiwanie i eksploatację surowców mineralnych.

· powiatowy program ochrony środowiska i plan gospodarki odpadami,

· postępowanie w sprawie oceny oddziaływania na środowisko,

· plan zagospodarowania przestrzennego województwa,

· strategia rozwoju województwa,

· strategia rozwoju powiatu,

· uchwała w sprawie budżetu powiatu,

· studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin,

· miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego,

· decyzje administracyjne,

· monitoring stanu środowiska.

Podstawowe kompetencje kontrolne w zakresie przestrzegania wymogów ochrony środowiska należą do wojewody. Jednak w wielu istotnych sprawach kompetencje kontrolne posiadają władze powiatu. Starosta jest podstawowym organem, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w zakresie wydawania decyzji administracyjnych w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej należących do właściwości powiatu, w tym w zakresie gospodarki wodnej, rybactwa śródlądowego, gospodarki leśnej, prawa łowieckiego, postępowania z odpadami, ochrony powietrza atmosferycznego, ochrony przed hałasem, ochrony przyrody, prawa geologicznego, ochrony zwierząt oraz gospodarki gruntami rolnymi i leśnymi.

2. Środki finansowe

Finansowanie inwestycji służących ochronie środowiska stanowi podstawowy instrument realizacji programu ochrony środowiska. Środki finansowe pozyskiwane są lub mogą być poprzez: opłaty i kary za gospodarcze korzystanie ze środowiska oraz fundusze celowe.

Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska pełnią funkcję prewencyjną i redystrybucyjną. Funkcja prewencyjna realizowana jest poprzez zachęcanie podmiotów gospodarczych do instalowania odpowiednich urządzeń ochronnych, wyboru najlepszej i proekologicznej technologii, optymalnej lokalizacji inwestycji oraz oszczędnego korzystania z zasobów środowiska. Funkcja redystrybucyjna polega na gromadzeniu i przemieszczaniu środków przeznaczonych na ochronę środowiska. Opłaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska pobierane są za: wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza atmosferycznego, pobór wody, odprowadzanie ścieków, składowanie odpadów, zmianę sposobu użytkowania gruntów rolnych i leśnych na cele nierolnicze i nieleśne oraz usuwanie drzew i krzewów. Opłaty kierowane są do funduszy celowych, w tym do powiatowych funduszy ochrony środowiska. Kary pieniężne pobierane są za działanie niezgodne z obowiązującym prawem, w tym z wydanymi pozwoleniami, decyzjami i koncesjami.

Możliwości pozyskiwania środków z funduszy celowych dla inwestycji proekologicznych realizowanych na obszarze powiatu toruńskiego istnieją poprzez dotacje i pożyczki z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie, Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu oraz Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu.

Instrumenty finansowania ochrony środowiska stanowią:

· opłaty za korzystanie ze środowiska - za emisję zanieczyszczeń do powietrza, za pobór wody powierzchniowej i podziemnej, za odprowadzanie ścieków do wód lub do ziemi i za składowanie odpadów,

· administracyjne kary pieniężne – wymierza, w drodze decyzji wojewódzki inspektor ochrony środowiska za:

- przekroczenie określonych w pozwoleniach ilości lub rodzajów gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza,

- przekroczenie określonych w pozwoleniach ilości, stanu lub składu ścieków,

- przekroczenie określonej w pozwoleniach na pobór wód ilości pobranej wody,

- naruszenie warunków decyzji zatwierdzającej instrukcję eksploatacji składowiska odpadów albo decyzji określającej miejsce i sposób magazynowania odpadów, wymaganych przepisami o odpadach, co do rodzaju i sposobu składowania lub magazynowania odpadów,

- przekroczenie określonych w pozwoleniach poziomów hałasu.

· odpowiedzialność cywilna – do odpowiedzialności za szkody spowodowane oddziaływaniem na środowisko stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Każdy, komu przez bezprawne oddziaływanie na środowisko bezpośrednio zagraża szkoda lub została mu wyrządzona szkoda, może żądać od podmiotu odpowiedzialnego za te zagrożenie lub naruszenie przywrócenia stanu zgodnego z prawem i podjęcia środków zapobiegawczych, w szczególności przez zamontowanie instalacji lub urządzeń zabezpieczających przed zagrożeniem lub naruszeniem; w razie gdy jest to niemożliwe lub nadmiernie utrudnione, może on zażądać zaprzestania działalności powodującej to zagrożenie lub naruszenie. Jeżeli zagrożenie lub naruszenie dotyczy środowiska jako dobra wspólnego, z roszczeniem może wystąpić Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego, a także organizacja ekologiczna.

· odpowiedzialność karna – zgodnie z obowiązującymi przepisami szczególnymi w tym zakresie

· odpowiedzialność administracyjna - jeżeli podmiot korzystający ze środowiska negatywnie oddziałuje na środowisko, organ ochrony środowiska może w drodze decyzji, nałożyć obowiązek:

- ograniczenia oddziaływania na środowisko

- przywrócenia środowiska do stanu właściwego

Instrumenty finansowe w układzie podmiotowym finansowania ochrony środowiska:

· Budżet państwa

Z tego źródła finansuje się w trybie dotacji inwestycje ponadregionalne, realizowane przede wszystkim przez jednostki samorządu terytorialnego. W ten sposób finansowane mogą być m.in. inwestycje w zakresie gospodarki wodnej, zalesienia,

· Fundusze ekologiczne

Obecnie funkcjonują następujące fundusze ekologiczne:

- Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej,

- Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu,

- Powiatowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu,

- gminne fundusze ochrony środowiska,

Fundusze te funkcjonują na podstawie obecnie obowiązującej ustawy - Prawo ochrony środowiska. Narodowy i wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej mają osobowość prawną. Powiatowe i gminne fundusze ochrony środowiska nie mają osobowości prawnej, a środkami funduszy gospodarują jednostki samorządu terytorialnego.

Warto zwrócić szczególną uwagę na listę przedsięwzięć priorytetowych Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu, który dofinansowuje przedsięwzięcia służące ochronie środowiska przyczyniające się do realizacji następujących celów:

OCHRONA WÓD I GOSPODARKA WODNA:

1. Budowa oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnych:

- dla aglomeracji ponad 2.000 RLM,

- na terenach głównych zbiorników wód podziemnych i obszarach ich zasilania.

2. Ochrona jezior przed zanieczyszczeniami i eutrofizacją poprzez budowę oczyszczalni ścieków na punktowych źródłach wprowadzających zanieczyszczenia do wód i rozbudowę kanalizacji wokół jezior.

3. Ograniczanie zanieczyszczeń obszarowych poprzez budowę płyt obornikowych, zbiorników na odcieki, gnojówkę i gnojowicę.

4. Realizacja zadań dotyczących zwiększania zasobów wodnych i bezpieczeństwa powodziowego województwa kujawsko-pomorskiego.

5. Ograniczanie zużycia wody w procesach technologicznych.

GOSPODARKA ODPADAMI:

1. Budowa i modernizacja zakładów unieszkodliwiania odpadów (zgodnie z wymogami ustawy o odpadach) powodująca odzysk surowców i zmniejszenie objętości składowanych odpadów.

2. Wspieranie technik i technologii ograniczających ilość wytwarzanych odpadów.

OCHRONA POWIETRZA:

1. Ograniczenie emisji na obszarach:

- aglomeracji miejsko-przemysłowych, gdzie potrzeby ciepłowniczo -komunalne są zabezpieczone przez paleniska indywidualne lub kotłownie lokalne oraz gdy w sezonie grzewczym notowane są przekroczenia średniodobowych stężeń zanieczyszczeń,

- miejscowości uzdrowiskowych, posiadających taki status z nadania Ministerstwa Zdrowia,

- miejscowości, w których znajdują się cenne zabytki kultury materialnej, gdzie istnieje niebezpieczeństwo wpływu emitowanych substancji zanieczyszczających te obiekty.

2. Modernizacja technologii powodująca zmniejszenie emisji zanieczyszczeń.

3. Alternatywne źródła energii.

OCHRONA ORZYRODY:

1. Zwiększenie lesistości regionu wynikające z zapisów ustawy o przeznaczeniu gruntów rolnych pod zalesienia.

2. Realizacja konserwatorskiej ochrony przyrody.

EDUKACJA EKOLOGICZNA:

Dofinansowywanie programów edukacyjnych i konkursów ekologicznych.

FUNDUSZE POMOCOWE:

Wspieranie zadań, które objęte zostały dofinansowaniem ze środków przedakcesyjnych Unii Europejskiej.

INNE PRZEDSIĘWZIĘCIA wynikające ze Strategii rozwoju województwa kujawsko-pomorskiego i Polityki ekologicznej województwa kujawsko-pomorskiego.

· Banki

Większość banków ma w swojej ofercie kredyty inwestycyjne, w tym również na przedsięwzięcia proekologiczne. Znaczący udział w kredytowaniu inwestycji w zakresie ochrony środowiska o znaczeniu ponadregionalnym ma Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju. Finansuje on inwestycje wymagające znacznych nakładów, realizowane głównie przez jednostki samorządu terytorialnego. Liderem w zakresie kredytowania w formach preferencyjnych jest Bank Ochrony Środowiska S.A.

· Fundacje i agencje

- Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej ,,Counterpart Fund”- środki tego funduszu przeznacza się na m.in. na inwestycje z zakresu ochrony środowiska na obszarach wiejskich,

- Fundacja Wspomagająca Zaopatrzenie Wsi w Wodę - podstawowym jej celem jest wspieranie budowy obiektów zaopatrzenia wsi w wodę oraz gospodarki ściekowej,

- Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - finansuje, głównie w formie dotacji, przedsięwzięcia proekologiczne realizowane przez jednostki samorządu terytorialnego na terenach wiejskich,

- Ekofundusz – wspiera przedsięwzięcia w zakresie ochrony środowiska. Zadaniem Ekofunduszu jest również ułatwianie transferu na polski rynek najlepszych technologii i stymulowanie polskiego przemysłu ochrony środowiska,

- Fundacja Współpracy Polsko-Niemieckiej – udziela dotacji m.in. na projekty infrastrukturalne w zakresie ochrony środowiska. Przy realizacji konieczna jest współpraca z partnerem niemieckim,

- Globalny Fundusz Środowiska (GEF/SGP) – uruchomił Program małych dotacji dla wspierania przedsięwzięć wpływających na poprawę stanu środowiska poprzez ochronę różnorodności biologicznej, wykorzystywanie odnawialnej energii, stosowanie energooszczędnych technologii, ochronę zasobów wodnych.

· Podmioty gospodarcze

Projekty realizowane przez podmioty gospodarcze, tj. podmioty nastawione na osiąganie zysku, otrzymują wsparcie najczęściej w postaci niskooprocentowanych kredytów (kredytów preferencyjnych), rzadziej dotacji. Środki własne tych podmiotów są więc głównym źródłem finansowania inwestycji w zakresie ochrony środowiska.

· Instytucje zagraniczne

Do podmiotów tych zaliczyć trzeba przede wszystkim agendy Unii Europejskiej. Unia uruchomiła pomoc w finansowaniu ochrony środowiska w postaci następujących programów:

- Program PHARE,

- Program ISPA – w sektorze środowiska pomoc z ISPA przeznaczona jest głównie na inwestycje związane z jakością powietrza, zaopatrzeniem w wodę pitną, oczyszczaniem ścieków oraz gospodarką odpadami,

- Program SAPARD – wspiera modernizację rolnictwa i rozwój obszarów wiejskich.

W związku z tym, że realizacja Programu będzie odbywała się już w po uzyskania przez Polskę akcesji do Unii Europejskiej istotne znaczenie mają możliwości finansowania przedsięwzięć z zakresu ochrony środowiska przy udziale środków Wspólnoty. Możliwości te obejmują: Fundusze Strukturalne, Fundusz Spójności i Inicjatywy Wspólnotowe.

Fundusze strukturalne, mają na celu realizację polityki strukturalnej Unii Europejskiej, zmierzającą do wyrównywania różnic między regionami. W skład funduszy strukturalnych wchodzą: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego, Europejski Fundusz Socjalny, Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej, oraz Instrument Finansowy Orientacji Rybołówstwa.

W latach 2000 - 2006 na Fundusze Strukturalne dla 15 krajów członkowskich przeznaczono około 195 mld euro. Fundusze Strukturalne przysługują regionom, których PKB na mieszkańca wynosi mniej niż 75 proc. średniego PKB Unii Europejskiej. Nowością wprowadzoną w Agendzie 2000, jest przyjęcie ograniczenia pomocy, jaką dany kraj może uzyskać z Unii Europejskiej, do równowartości 4 proc. PKB tego kraju.

- Środki finansowe z Funduszy Strukturalnych są rozdysponowane w ramach trzech celów pomiędzy cztery fundusze, zarządzane przez właściwe Dyrekcje Generalne Komisji Europejskiej. Ze względu na to, kto jest odpowiedzialny za przygotowanie i wykorzystanie środków, cztery fundusze dzielą się na dwie grupy: programy krajowe, czyli przygotowywane przez kraj członkowski i po uzgodnieniu z Komisją Europejską samodzielnie przez ten kraj realizowane Inicjatywy Wspólnotowe i działania innowacyjne, czyli programy dotyczące kluczowych zagadnień dla Unii jako całości, opracowane przez właściwe służby Komisji Europejskiej i po uzgodnieniach z krajami członkowskimi realizowane bezpośrednio przez Komisję. Poza tym Fundusze Strukturalne dzielą się na regionalne i horyzontalne. Regionalne to takie, o które ubiegać się mogą wnioskodawcy określonego regionu Unii, spełniającego przyjęte przez Komisję Europejską kryteria. Horyzontalne zaś to takie, o których środki można się ubiegać bez względu na lokalizację wnioskodawcy, czyli na całym terytorium Unii.

CEL 1: Promocja rozwoju i zarządzania strukturalnego regionów zapóźnionych w rozwoju. Dla regionów słabiej rozwiniętych Komisja Europejska proponuje zastosować kryterium zgodnie z którym pomoc będzie przyznawana jedynie w rejonach w których PKB na mieszkańca jest niższy od 75 proc. średniej Unii. Dodatkowa pomoc może być udzielana regionom zagrożonym poważnym bezrobociem. Na ten cel, na lata 2000-2006, jest przeznaczone 70 proc. Funduszy Strukturalnych czyli 135,9 mld euro.

Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej – FEOGA powstał w 1964 roku na mocy Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (1957). Jego głównym zadaniem jest wspieranie przekształceń struktury rolnictwa oraz wspomaganie rozwoju obszarów wiejskich. Środki finansowe w ramach funduszu pochodzą z budżetu UE (jest na niego przeznaczana największa część budżetu Unii Europejskiej, np. w 1999 było to 42,2 proc. budżetu) oraz z opłat nakładanych na produkty rolne importowane spoza Unii Europejskiej. FEOGA składa się z dwóch sekcji: Sekcji Gwarancji, która finansuje wspólną politykę rolną (zakupy interwencyjne produktów rolnych, dotacje bezpośrednie dla rolników) oraz Sekcji Orientacji, która wspiera przekształcenia w rolnictwie w poszczególnych państwach UE i jest instrumentem polityki strukturalnej.

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego - FEDER powstał w 1975 roku. Jego głównym zadaniem jest likwidowanie dysproporcji w poziomie rozwoju regionalnego krajów należących do UE. W ramach funduszu może być udzielona pomoc na: inwestycje produkcyjne umożliwiające tworzenie lub utrzymanie stałych miejsc pracy; inwestycje w infrastrukturę, z uwzględnieniem tworzenia sieci transeuropejskich dla regionów gdzie dochód PKB na mieszkańca jest poniżej 75 proc., tereny słabo zaludnione (poniżej 8 mieszkańców na jeden km kwadratowy) oraz obszary ultraperyferyjne; inwestycje w edukację i opiekę zdrowotną w najsłabiej rozwiniętych regionach; rozwój potencjału lokalnego: małych i średnich przedsiębiorstw; działalność badawczo-rozwojową; inwestycje związane z ochroną środowiska. Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego wspierając wybrane regiony współfinansuje realizację ważnych celów polityki strukturalnej UE. Są to: rozwój i dostosowania strukturalne regionów opóźnionych w rozwoju oraz przekształcenia strukturalne terenów silnie uzależnionych od upadających gałęzi przemysłu.

Europejski Fundusz Socjalny - FSE jest pierwszym z zastosowanych we Wspólnocie instrumentów polityki strukturalnej. Fundusz działa od 1960 roku, a jego głównym celem jest walka z bezrobociem w krajach członkowskich. Środki finansowe są przeznaczane na pomoc dla różnych regionów i grup społecznych w tym w szczególności dla pracowników zagrożonych bezrobociem długoterminowym oraz dla ludzi młodych (do 25 roku życia) wkraczających dopiero na rynek pracy. Pomoc z Europejskiego Funduszu Socjalnego jest realizowana między innymi poprzez: organizowanie szkoleń rozwijających umiejętności zawodowe; ulepszanie i dostosowywanie do potrzeb rynku pracy systemów powszechnego kształcenia; kształcenie kadr, ekspertów i personelu dydaktycznego; - wspieranie programów mających na celu tworzenie nowych miejsc pracy w tym zatrudnienia w małych i średnich przedsiębiorstwach; - walkę z dyskryminacją zawodową w tym wyrównywanie szans kobiet i mężczyzn na rynku pracy; wspieranie grup ludzi odrzuconych i defaworyzowanych przez społeczeństwo (np. bezdomnych i uzależnionych); pomoc techniczną, badania naukowe i promowanie nowych technologii. Budżet Europejskiego Funduszu Socjalnego wynosi na lata 2000-2006 około 60 mld euro, co stanowi około 30 proc. środków przeznaczonych dla Funduszy Strukturalnych przez Unię Europejską na lata 2000-2006.

Fundusz Spójności, inaczej nazywany Funduszem Kohezji lub Europejskim Funduszem Kohezji, to czasowe wsparcie finansowe dla krajów Unii Europejskiej, których Produkt Krajowy Brutto nie przekracza 90 proc. średniej dla wszystkich państw członkowskich. Z funduszu obecnie korzystają Grecja, Portugalia, Hiszpania i Irlandia.

Jedna z podstawowych cech Funduszu Spójności, która jednocześnie odróżnia go od Funduszy Struturalnych, jest ograniczenie jego działania w określonym czasie. Obecnie jego funkcjonowanie jest zaplanowane do 2006 roku. Inną cechą różniącą go od Funduszy Strukturalnych jest krajowy, a nie regionalny zasięg pomocy oferowanej w ramach programu. Podstawowym celem Funduszu Spójności jest zminimalizowanie różnic pomiędzy krajami, których poziom ekonomiczny znacznie odbiega od średniej UE. W związku z tym kładzie on nacisk na współpracę zapewniając rozwój regionów słabiej rozwiniętych z regionami, których gospodarki funkcjonują lepiej. Odbiorcami Funduszu Spójności są państwa, których PKB nie przekracza 90 proc. średniej dla wszystkich państw członkowskich. Na szczycie UE w Berlinie wprowadzono dwa zastrzeżenia, co do udzielania pomocy w ramach Funduszu Spójności: w roku 2003 zaplanowano przeprowadzenie weryfikacji czy państwa nadal kwalifikują się do pomocy (90 proc. średniego PKB na jednego mieszkańca w UE); pomoc dla krajów "strefy euro" będzie udzielana pod warunkiem wypełnienia wymogów konwergencji (stabilność gospodarcza i wzrost). Państwa ubiegające się o pomoc muszą przygotować konkretny program prowadzący do spełniania kryteriów spójności. Realizowane programy, zgodnie z Traktatem z Maastricht, muszą przyczyniać się do spełnienia kryteriów konwergencji ekonomicznej oraz nie dopuszczać do powstania nadmiernego długu publicznego. Jeśli Rada stwierdzi nadmierny dług publiczny w danym kraju, żaden nowy projekt, lub w przypadku ważnych projektów składających się z wielu etapów, żaden nowy etap tego projektu, nie będzie finansowany przez Fundusz dla tego kraju. Takie zawieszenie finansowania trwa, aż do momentu, gdy nowa decyzja Rady nie zniesie poprzedniej. Budżet Funduszu Spójności na lata 2000 - 2006 wynosi 18 mld euro (w latach 1994 - 1999 wynosił 15,5 mld euro).

Inicjatywy Wspólnotowe to programy pomocy bezzwrotnej, finansowane ze środków Funduszy Strukturalnych, skierowane do określonych środowisk i grup społecznych jedynie państw członkowskich Unii Europejskiej.

INTERREG III to program Unii Europejskiej dotyczący wzmacniania współpracy transgranicznej, międzyregionalnej i międzynarodowej, oraz mający służyć zrównoważonemu rozwojowi oraz integracji całego terytorium UE. Realizowany w latach 2000-2006 program INTERREG III kładzie się nacisk na współpracę z regionami granicznymi krajów kandydujących do Unii Europejskiej oraz z krajami korzystającymi ze wsparcia PHARE. Program nie finansuje bezpośrednio inicjatyw w państwach kandydujących. INTERREG III jest finansowany przez Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego. Środki przeznaczone na jego wykonanie w okresie 2000-2006 wynoszą 4875 mln euro.

LEADER + to program wspomagający wdrażanie nowoczesnych strategii rozwoju terenów wiejskich. Program jest finansowany przez Sekcję Orientacji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej. Środki przewidziane na jego realizację w okresie 2000-2006 wynoszą 2020 mln euro.

3. Instrumenty społeczne

Do instrumentów społecznych zaliczyć należy:

· Współdziałanie

Narzędzia dla usprawniania współpracy i budowania partnerstwa, tzw. „uczenie się poprzez działanie”. Wśród nich istnieje podział na dwie kategorie wewnętrzne: pierwsza dotyczy działań samorządów poprzez m.in. dokształcanie profesjonalne i systemy szkoleń, interdyscyplinarny model pracy, współpraca i partnerstwo w systemach sieciowych.

Druga polega na budowaniu powiązań między władzami samorządowymi a społeczeństwem jest to przede wszystkim udział społeczeństwa w zarządzaniu poprzez systemy konsultacji i debat publicznych, wprowadzanie mechanizmów, tzw. budowania świadomości (kampanie edukacyjne).

· Edukacja ekologiczna

Ta forma edukacji jest bardzo ważnym instrumentem społecznym wspomagającym wdrażanie programu ochrony środowiska. Głównym jej celem jest kształtowania świadomości ekologicznej społeczeństwa oraz przyjaznych dla środowiska nawyków i codziennych postaw. W społeczeństwie zaczyna istnieć coraz większa potrzeba posiadania takiej wiedzy. W ciągu ostatnich dziesięciu lat obserwuje się znaczny rozwój edukacji ekologicznej. Rolę koordynującą tutaj odgrywają pozarządowe organizacje ekologiczne (POE) bardzo prężnie działające na terenie województwa kujawsko-pomorskiego. Do najważniejszych z nich należą:

- Liga Ochrony Przyrody,

- Regionalne Centrum Edukacji Ekologicznej w Przysieku,

- Kujawsko – Pomorskie Centrum Edukacji Ekologicznej w Myślęcinku,

- Włocławskie Centrum Edukacji Ekologicznej,

- Polski Klub Ekologiczny, Oddział Pomorsko Kujawski w Toruniu,

- inne.

Szkolenia

Działania edukacyjne realizowane są w różnych formach i na różnych poziomach, począwszy od szkół wszystkich stopni a skończywszy na tematycznych szkoleniach adresowanych do poszczególnych grup zawodowych i organizacji. Działalność ta prowadzona jest od wielu lat, lecz ciągle wymaga dalszego poszerzania sposobów aktywizacji społeczeństwa oraz szkolenia coraz to innych grup zawodowych i społecznych.

W szczególności powinny być organizowane szkolenia dla:

- pracowników administracji,

- samorządów mieszkańców,

- nauczycieli szkół wszystkich szczebli,

- członków organizacji pozarządowych,

- dziennikarzy,

- dyrekcji i kadry zakładów produkcyjnych.

Podstawą skuteczności działań edukacyjnych jest rzetelne informowanie społeczeństwa nt. stanu środowiska np. poprzez wydawanie ogólnodostępnych raportów o stanie środowiska. Istotne jest także komunikowanie się ze społeczeństwem przy podejmowaniu decyzji o działaniach inwestycyjnych. Edukacja i informacja oraz komunikacja są ze sobą ściśle powiązane, bowiem dobra i właściwa informacja potęguje proces edukacji.

VI. System monitoringu i oceny realizacji Programu

Podstawowym organem, który jest odpowiedzialny za realizację programu ochrony środowiska jest Zarząd Powiatu Toruńskiego. Ustawa przewiduje, że zarząd powiatu co 2 lata składać będzie radzie powiatu stosowne sprawozdanie z realizacji programu. Ponieważ powiaty w obecnym kształcie terytorialnym istnieją dopiero od kilku lat, projektowany Program będzie jednym z pierwszych testów skuteczności działania administracji samorządowej na tym szczeblu w zakresie ochrony środowiska i wprowadzania w życie zasady zrównoważonego rozwoju.

Podstawową zasadą skutecznej realizacji programu ochrony środowiska jest właściwe adresowanie poszczególnych zadań i świadome ich przyjęcie przez wykonawców. Z punktu widzenia miejsca w strukturze zarządzania Programem wyróżnić można:

· jednostki realizujące określone w Programie zadania (podmioty gospodarcze, zarząd powiatu, inne jednostki zarządzania szczebla powiatowego np. zarząd dróg powiatowych, władze gmin, nadleśnictwa, organizacje pozarządowe),

· instytucje finansujące (budżet państwa - Wojewoda, fundusze celowe) i wsparcia finansowego (banki, fundusze pomocowe UE),

· instytucje nadzoru i kontroli oraz monitorowania efektów (Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska, Państwowa Stacja Sanitarno-Epidemiologiczna).

Organizacją i zarządzaniem Programem powinien zająć się komitet sterujący wyłoniony spośród Rady i Zarządu Powiatu, gmin wchodzących w skład powiatu, reprezentacji podmiotów gospodarczych oraz partnerów społecznych. Do zadań komitetu sterującego należeć powinno m.in.:

· czuwanie nad prawidłową realizacja programu,

· opracowywanie wniosków do instytucji finansowych o środki na realizację zadań ujętych w programie,

· zapewnienie korelacji z programem wojewódzkim, programami sąsiednich powiatów oraz programami gmin

· dostosowanie programu do nowych regulacji prawnych,

· promocja i popularyzacja programu.

Funkcje wykonawcze i sekretariat Programu winien być powierzony Wydziałowi Rolnictwa, Leśnictwa i Ochrony Środowiska Starostwa Powiatowego.

Najważniejszym procesem wdrażania Programu i realizacji założonych w nim celów jest rejestracja zmian środowiska poprzez monitorowanie jego stanu jako całości i poszczególnych komponentów. Działania te wraz z oceną stopnia realizacji zadań określonych celami niniejszego opracowania dostarczą podstawowych informacji o stopniu wdrożenia i efektach realizacji powyższego Programu.

W celu zwiększenia efektywności działań na rzecz ochrony środowiska oraz skuteczności realizowanego Programu prowadzony jest przez organy administracji system pomiarów, ocen i prognoz stanu środowiska zwany państwowym monitoringiem środowiska, którego podstawowym zadaniem jest dostarczanie informacji o:

- aktualnym stanie środowiska i stopniu zanieczyszczenia jego poszczególnych komponentów,

- ładunkach zanieczyszczeń odprowadzanych do środowiska,

- dynamice antropogenicznych przemian środowiska przyrodniczego,

- przewidywanych skutkach korzystania ze środowiska.

Państwowy monitoring środowiska w obszarze swojego działania obejmuje podsystemy:

- monitoringu powietrza atmosferycznego, hałasu i promieniowania niejonizującego,

- monitoringu wód powierzchniowych i podziemnych,

- monitoringu powierzchni ziemi, gleb i odpadów,

- monitoringu przyrody ożywionej,

- monitoringu zintegrowanego,

- działania w zakresie ochrony przed poważnymi awariami.

System państwowego monitoringu środowiska umożliwia realizację obowiązków wynikających z ratyfikowania międzynarodowych konwencji oraz zalecenia obowiązujące w krajach członkowskich Unii Europejskiej.

Przyjęty w Programie główny cel polityki ekologicznej powiatu toruńskiego to zachowanie wysokich walorów środowiska przyrodniczego powiatu w celu poprawy jakości życia mieszkańców oraz zwiększenia atrakcyjności i możliwości rozwoju gospodarczego powiatu.

Realizacja celu głównego jest możliwa pod warunkiem przestrzegania zasady zrównoważonego rozwoju, zachowania bezpieczeństwa ekologicznego powiatu oraz realizacji założonych celów cząstkowych, którymi są:

· dalsza poprawa jakości wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior,

· zachowanie jakości wód podziemnych i ich ochrona przed degradacją,

· dalsza poprawa jakości powietrza atmosferycznego,

· poprawa warunków klimatu akustycznego,

· wdrożenie nowoczesnego systemu gospodarki odpadami,

· zachowanie i kształtowanie różnorodności biologicznej,

· zwiększenie lesistości powiatu,

· ochrona gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb,

· ochrona złóż kopalin przed nieracjonalną eksploatacją,

· kształtowanie systemu obszarów chronionych.

Wskaźnikiem skuteczności realizacji polityki ekologicznej województwa będzie system nadzoru i kontroli wdrażania Programu, który będzie polegał na:

· dokonywaniu co 2 lata oceny realizacji Programu,

· dokonywaniu oceny realizacji programów naprawczych poszczególnych komponentów środowiska.

Głównym elementem realizacji Programu do 2010 roku, tzw. celem średniookresowym będzie całkowita harmonizacja i dostosowanie wszystkich działań do obowiązujących procedur prawnych. W dłuższym horyzoncie czasowym tj. do roku 2020 podstawowym miernikiem skuteczności realizacji Programu będą wyniki monitoringu środowiska, w tym wyniki pomiarów jakości elementów środowiska najbardziej wrażliwych na zmiany stanu.

Miernikami skuteczności polityki ekologicznej powinny być:

· stopień zmniejszenia różnicy (w %) między faktycznym zanieczyszczeniem środowiska (np. depozycją lub koncentracją poszczególnych zanieczyszczeń w powietrzu, wodzie, glebie), a naukowo uzasadnionym zanieczyszczeniem dopuszczalnym (ładunkiem krytycznym),

· ilość zużywanej energii, materiałów, wody oraz ilość wytwarzanych odpadów i emitowanych zanieczyszczeń w przeliczeniu na jednostkę dochodu narodowego lub wielkość produkcji (wyrażoną w jednostkach fizycznych lub wartością sprzedaną),

· stosunek kosztów do uzyskiwanych efektów ekologicznych (dla oceny programów i projektów inwestycyjnych w ochronie środowiska),

· techniczno-ekologiczne charakterystyki materiałów, urządzeń, produktów (np. zawartość ołowiu w benzynie, zawartość rtęci w bateriach, jednostkowa emisja węglowodorów przy eksploatacji samochodu, poziom hałasu w czasie pracy samochodu itp.); zgodnie z zasadą dostępu do informacji dane te powinny być ujawniane na metkach lub w dokumentach technicznych produktów.

Powyższe wskaźniki powinny być gromadzone i wykorzystywane do ocen realizacji polityki ekologicznej państwa w dwóch przekrojach: terytorialnym (do zakładu włącznie) i branżowym.

Poza głównymi miernikami przy ocenie skuteczności realizacji Programu będą stosowane wskaźniki społeczno-ekonomiczne, wskaźniki presji na środowisko i stanu środowiska oraz wskaźniki reakcji państwa i społeczeństwa, a mianowicie:

Wskaźniki społeczno-ekonomiczne:

poprawa stanu zdrowia obywateli, mierzona przy pomocy takich mierników jak długość życia, spadek umieralności niemowląt, spadek zachorowalności na obszarach, w których szkodliwe oddziaływania na środowisko i zdrowie występują w szczególnie dużym natężeniu (obszary najsilniej uprzemysłowione i zurbanizowane),
zmniejszenie zużycia energii, surowców i materiałów na jednostkę produkcji oraz zmniejszenie całkowitych przepływów materiałowych w gospodarce,
zmniejszenie tempa przyrostu obszarów wyłączanych z rolniczego i leśnego użytkowania dla potrzeb innych sektorów produkcji i usług materialnych,
coroczny przyrost netto miejsc pracy w wyniku realizacji przedsięwzięć ochrony środowiska.

Wskaźniki stanu środowiska i zmiany presji na środowisko:

· zmniejszenie ładunku zanieczyszczeń odprowadzanych do wód lądowych i morskich, poprawę jakości wód płynących, stojących i wód podziemnych, a szczególnie głównych zbiorników wód podziemnych, poprawę jakości wody do picia oraz spełnienie przez wszystkie te rodzaje wód wymagań jakościowych obowiązujących w Unii Europejskiej,

· poprawa jakości powietrza poprzez zmniejszenie emisji zanieczyszczeń powietrza (zwłaszcza zanieczyszczeń szczególnie szkodliwych dla zdrowia i zanieczyszczeń wywierających najbardziej niekorzystny wpływ na ekosystemy, a więc przede wszystkim metali ciężkich, trwałych zanieczyszczeń organicznych, substancji zakwaszających, pyłów i lotnych związków organicznych),

· zmniejszenie uciążliwości hałasu, przede wszystkim poziomu hałasu na granicy własności wokół obiektów przemysłowych, hałasu ulicznego w miastach oraz hałasu wzdłuż tras komunikacyjnych,

· zmniejszenie ilości wytwarzanych i składowanych odpadów, rozszerzenie zakresu ich gospodarczego wykorzystania oraz ograniczenie zagrożeń dla środowiska ze strony odpadów niebezpiecznych,

· ograniczenie degradacji gleb, zmniejszenie powierzchni obszarów zdegradowanych na terenach poprzemysłowych i terenach po byłych bazach wojsk radzieckich, w tym likwidacja starych składowisk odpadów, zwiększenie skali przywracania obszarów bezpośrednio lub pośrednio zdegradowanych przez działalność gospodarczą do stanu równowagi ekologicznej, ograniczenie pogarszania się jakości środowiska w jednostkach osadniczych i powstrzymanie procesów degradacji zabytków kultury,

· wzrost lesistości kraju, rozszerzenie renaturalizacji obszarów leśnych oraz wzrost zapasu i przyrost masy drzewnej, a także wzrost poziomu różnorodności biologicznej ekosystemów leśnych i poprawa stanu zdrowotności lasów będących pod wpływem zanieczyszczeń powietrza, wody lub gleby,

· zahamowanie zaniku gatunków roślin i zwierząt oraz zaniku ich naturalnych siedlisk, a także pomyślne reintrodukcje gatunków,

· zmniejszenie negatywnej ingerencji w krajobrazie oraz kształtowanie estetycznego krajobrazu zharmonizowanego z otaczającą przyrodą.

Wskaźniki aktywności państwa i społeczeństwa:

· kompletność regulacji prawnych i tempo ich harmonizacji z prawem wspólnotowym i prawem międzynarodowym;

· spójność i efekty działań w zakresie monitoringu i kontroli;

· zakres i efekty działań edukacyjnych oraz stopień udziału społeczeństwa w procesach decyzyjnych;

· opracowywanie i realizowanie przez grupy i organizacje pozarządowe projektów na rzecz ochrony środowiska.

Program ochrony środowiska powiatu toruńskiego będzie realizowany w dwóch horyzontach czasowych tj. w latach 2004 – 2010 i w dalszej perspektywie w latach 2011 – 2020. Harmonogram wdrażania Programu ujęto w poniższej tabeli.

Lp.	Określenie działania / odpowiedzialny	Termin/okres realizacji
1.	Uchwalenie Programu / Rada Powiatu	do 31.12.2003 r.
2.	Powołanie komitetu sterującego / Rada Powiatu	do 31.12.2003 r.
3.	Przekazanie ustaleń Programu wykonawcom / Zarząd Powiatu	I kwartał 2004 r.
4.	Upowszechnienie treści Programu wśród społeczeństwa powiatu /Zarząd Powiatu · Organizacja cyklu spotkań (szkoły) · Wydanie broszury zawierającej skrót Programu · Publikacja na stronie internetowej Starostwa	I półrocze 2004 r.
5.	Opiniowanie gminnych programów ochrony środowiska i planów gospodarki odpadami / Zarząd Powiatu	I półrocze 2004 r.
6.	Monitoring realizacji Programu / sekretariat Programu: · Ocena w oparciu o mierniki efektywności · Ocena realizacji listy priorytetów · Raporty z realizacji Programu	· 2010 (2020) · co 2 lata · co 2 lata
7.	Monitoring stanu środowiska / uprawnione instytucje kontroli stanu środowiska	stały nadzór wg harmonogramów instytucji kontrolnych
8.	Aktualizacja Programu / Zarząd Powiatu	co 4 lata, wg potrzeb

VII. Streszczenie w języku niespecjalistycznym

Zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska Zarząd Powiatu Toruńskiego, jak wszystkie samorządy powiatowe w celu realizacji polityki ekologicznej państwa, został zobowiązany do sporządzenia powiatowego programu ochrony środowiska z planem gospodarki odpadami, który powinien określić w szczególności: cele ekologiczne, priorytety ekologiczne, rodzaj i harmonogram przedsięwzięć ekologicznych oraz środki niezbędne do osiągnięcia celów, w tym mechanizmy prawno-ekonomiczne i środki finansowe.

Uchwalony przez Radę Powiatu Toruńskiego program ochrony środowiska będzie podstawą działań Zarządu Powiatu w kierunku stworzenia warunków niezbędnych do realizacji ochrony środowiska, w tym realizacji wybranych programów branżowych.

Przyjęto, że Program ochrony środowiska powinien zawierać m.in. określenie celów ekologicznych na lata 2004 – 2010 i 2011 – 2020. Obejmuje więc znacznie szerszy horyzont czasowy niż Polityka ekologiczna państwa, Krajowy plan gospodarki odpadami i Program ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego. Z wykonania programu Zarząd Powiatu sporządza co 2 lata raporty, które przedstawia Radzie Powiatu.

Pierwszym etap opracowania, na które składa się przegląd dokumentów i opracowań strategicznych, programowych i planistycznych na szczeblu krajowym, wojewódzkim i powiatowym, które mają istotne znaczenie dla konstrukcji niniejszego Programu oraz ocena stanu środowiska powiatu toruńskiego zostały wykonane do dnia 31 lipca 2003 r. Ocena ta składa się z części opisowej – w postaci odrębnego elaboratu tekstowego oraz części graficznej w postaci mapy w skali 1: 50 000 dla obszaru powiatu i mapy w skali 1:10 000 dla miasta Chełmża. Ocena stanu środowiska w powiecie zawiera analizę stanu środowiska na obszarze powiatu w zakresie poszczególnych komponentów przyrodniczych oraz identyfikację i rejonizację zagrożeń środowiska w kontekście polityki ekologicznej państwa i województwa, a także w kontekście wymagań i standardów Unii Europejskiej.

Jako podstawowy cel ekologiczny na obszarze powiatu toruńskiego do 2020 r. przyjęto zachowanie wysokich walorów środowiska przyrodniczego powiatu w celu poprawy jakości życia mieszkańców oraz zwiększenia atrakcyjności i możliwości rozwoju gospodarczego powiatu. Realizacja celu głównego jest możliwa pod warunkiem przyjęcia jako powszechnie obowiązującej zasady zrównoważonego rozwoju, identyfikacji określonych priorytetów ochrony środowiska oraz realizacji celów cząstkowych. Ocena aktualnego stanu środowiska na obszarze powiatu i identyfikacja najważniejszych problemów ekologicznych upoważniają do stwierdzenia, że operacyjnymi celami ochrony środowiska na obszarze powiatu toruńskiego są:

· dalsza poprawa jakości wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior,

· zachowanie jakości wód podziemnych i ich ochrona przed degradacją,

· rozbudowa zbiorczych systemów kanalizacyjnych,

· dalsza poprawa jakości powietrza atmosferycznego, w tym eliminacja emisji złowonnych,

· poprawa warunków klimatu akustycznego,

· wdrożenie nowoczesnego systemu gospodarki odpadami,

· zachowanie i kształtowanie różnorodności biologicznej,

· zwiększenie lesistości powiatu,

· ochrona gruntów przed erozją i przeciwdziałanie degradacji gleb,

· ochrona złóż kopalin przed nieracjonalną eksploatacją i rekultywacja terenów poeksploatacyjnych,

· kształtowanie systemu obszarów chronionych.

Podstawowymi priorytetami ekologicznymi na obszarze powiatu są m.in.:

- kształtowanie systemu obszarów chronionych w celu stworzenia ciągłości przestrzennej obszarów chronionych,

- budowa oczyszczalni ścieków i sieci kanalizacyjnych dla miejscowości o zwartej zabudowie,

- ochrona wód powierzchniowych, zwłaszcza jezior, przed migracja zanieczyszczeń ze źródeł punktowych i obszarowych,

- zabezpieczenie potrzeb ludności w zasoby wody pitnej,

- kontynuowanie poprawy zabezpieczenia ludności przed powodzią,

- ograniczanie emisji zanieczyszczeń do powietrza atmosferycznego,

- wspieranie alternatywnych źródeł energii,

- rozpoczęcie wdrażania nowoczesnego systemu gospodarowania odpadami oraz rozwój selektywnej zbiórki odpadów,

- sukcesywne zwiększenie lesistości powiatu oraz kontynuowanie przebudowy drzewostanów,

- ochronę przed hałasem komunikacyjnym i przemysłowym,

- podniesienie poziomu świadomości ekologicznej społeczeństwa powiatu.

Program zawiera szczegółowy harmonogram przedsięwzięć proekologicznych. Działania programowe w zakresie ochrony środowiska na obszarze powiatu wynikają z jednej strony z niezadowalającego stanu środowiska, w tym poszczególnych jego komponentów, z drugiej zaś strony z dynamicznego, lecz często żywiołowego, rozwoju procesów urbanizacyjnych, w tym rozwoju gospodarki, turystyki i budownictwa mieszkaniowego. Procesy te powodują nieustanne powstawanie nowych zagrożeń, które powinny być minimalizowane już na etapie planowania rozwoju.

Program zawiera kierunki ochrony środowiska do 2020 r. oraz wykaz kierunkowych działań proekologicznych w tym zakresie do 2010 r. Zastosowano podział na następujące bloki zagadnień tematycznych:

- ochrona zasobów przyrodniczych,

- ochrona powierzchni ziemi,

- ochrona wód powierzchniowych i podziemnych,

- ochrona powietrza atmosferycznego,

- ochrona przed hałasem,

- ochrona przed polami elektromagnetycznymi,

- edukacja ekologiczna.

VIII. Wykorzystane materiały i opracowania

1. Wybrane akty prawne

Regulacje prawne w zakresie ochrony środowiska zawarte są w wielu ustawach i aktach wykonawczych (rozporządzeniach, zarządzeniach). Do najważniejszych z nich, w kontekście realizacji niniejszego Programu, należy zaliczyć:

Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późniejszymi zmianami),
Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody (Dz. U. Nr 99/2001 poz. 1079 z późniejszymi zmianami),
Ustawa z dnia 4 lutego 1994, Prawo geologiczne i górnicze wg stanu prawnego na 1 stycznia 2002r. (Dz. U. Nr 100, poz. 1190 z późniejszymi zmianami),
Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (Dz. U. Nr 16, poz. 78 z późniejszymi zmianami),
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r., o odpadach (Dz. U. Nr 62 poz. 628 z późniejszymi zmianami),
Ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 z późniejszymi zmianami),
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 1 października 2002 r. w sprawie sposobu udostępniania informacji o środowisku. (Dz. U. Nr 176, poz. 1453),
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 lutego 2001 r. w sprawie stawek opłat za udostępnianie informacji o środowisku i jego ochronie (Dz. U. Nr 16, poz. 183),
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2001r. w sprawie złóż wód podziemnych zaliczonych do solanek, wód leczniczych i termalnych oraz innych złóż kopali leczniczych, a także zaliczenia kopalin pospolitych z określonych złóż lub jednostek geologicznych do kopali podstawowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1815),
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 stycznia 2002 r. w sprawie wartości progowych poziomów hałasu roku (Dz. U. Nr 8, poz. 81),
Obwieszczenie Ministra Środowiska z dnia 15 października 2002 r. w sprawie wysokości stawek opłat za korzystanie ze środowiska na rok 2003. (M.P. Nr 49, poz. 715).
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 20 grudnia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. (Dz. U. Nr 230, poz. 1934).

2. Literatura i wybrane dokumenty programowe

· Wytyczne sporządzania programów ochrony środowiska na szczeblu regionalnym i lokalnym, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, grudzień 2002 r.,

· Polityka ekologiczna państwa na lata 2003-2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007-2010 opracowana przez Radę Ministrów i przyjęta uchwałą Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 maja 2003 r. (Monitor Polski Nr 33, poz. 433),

· II Polityka Ekologiczna Państwa, Rada Ministrów, Warszawa, 2000 r.,

· Program wykonawczy do II Polityki Ekologicznej Państwa na lata 2002 – 2010, Rada Ministrów, Warszawa, listopad 2002 r.,

· Narodowa strategia ochrony środowiska na lata 2000-2006, Ministerstwo Środowiska, 2000,

· Krajowa strategia ochrony i umiarkowanego użytkowania różnorodności biologicznej, projekt, Ministerstwo Środowiska 2000,

· Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej, Warszawa, 1999 r.,

· Strategia Rozwoju Województwa Kujawsko-Pomorskiego przyjęta uchwałą nr 439/2000 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 20 czerwca 2000 r.,

· Plan zagospodarowania przestrzennego województwa kujawsko-pomorskiego przyjęty uchwałą nr XI/135/03 Sejmiku Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 26 czerwca 2003 r. i ogłoszony w Dzienniku Urzędowym Województwa Kujawsko – Pomorskiego Nr 97, poz. 1437,

· Projekt Programu ochrony środowiska województwa kujawsko-pomorskiego, Zarząd Województwa Kujawsko – Pomorskiego, czerwiec 2003 r.,

· Bilans otwarcia. Strategia rozwoju województwa kujawsko – pomorskiego. Zarząd Województwa Kujawsko – Pomorskiego 1999 r,

· Strategia Rozwoju Powiatu Toruńskiego przyjęta uchwałą Nr XVI/121/2000 Rady Powiatu Toruńskiego z dnia 31 sierpnia 2000 r.,

· Uchwała Nr IV/23/03 Rady Powiatu Toruńskiego z dnia 21 lutego 2003 r. w sprawie budżetu na 2003 rok,

· Środowisko przyrodnicze powiatu toruńskiego, Starostwo Powiatowe w Toruniu, Toruń 2000,

· Informacja o stanie środowiska w powiecie toruńskim, WIOŚ Toruń, 2001 r.,

· Sytuacja epidemiologiczna i ocena stanu sanitarnego Powiatu Toruńskiego Ziemskiego za 1999, 2000, 2001 i 2002 r., Pow. Stacja San.-Epid. Toruń,

· Ocena wstępna (ocena 5-letnia) jakości powietrza atmosferycznego w województwie kujawsko-pomorskim za lata 1997 – 2001 wraz z klasyfikacją stref, WIOŚ Bydgoszcz, 2003 r.,

· Raporty o stanie środowiska województwa kujawsko-pomorskiego, WIOŚ, Biblioteka Monitoringu Środowiska, Bydgoszcz, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003 r.,

· Przyroda Województwa Kujawsko-Pomorskiego, Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki, Wojewódzki Konserwator Przyrody, Bydgoszcz, 2001r.,

· Dysarz R., Przystalski A. (red.) 2001. Raport o stanie przyrody województwa kujawsko-pomorskiego. Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki, Wojewódzki Konserwator Przyrody; Bydgoszcz,

· Program zwiększania lesistości i zadrzewień w latach 2001-2020, Wojewoda Kujawsko-Pomorski, Bydgoszcz, 2001r.,

· Założenia do polityki ekologicznej województwa kujawsko-pomorskiego, Departament Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich UM Woj. Kujawsko-Pomorskiego, Toruń, 1999 r.,

· Giziński A., Burak S. (red.), Przyroda województwa toruńskiego, Urząd Wojewódzki w Toruniu, Oficyna Wydawnicza „Turpress”; Toruń 1992,

· Roczna ocena jakości powietrza za rok 2002 w województwie kujawsko-pomorskim, WIOŚ Bydgoszcz, 2003 r.,

· Rejewski M., Bielecki P. (red.) Rezerwaty przyrody województwa toruńskiego, Urząd Wojewódzki w Toruniu Wydział Ochrony Środowiska, Wojewódzki Konserwator Przyrody, Toruń 1996,

· Giziński A., Chrapkowski B., Tomaszewski W. (red.) Przyroda Ziemi Chełmińskiej, Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu, Polski Klub Ekologiczny Okręg Pomorsko-Kujawski, Toruń 2000,

· Marszelewski W., Burak Sz.., Solarczyk A., Jeziora województwa kujawsko-pomorskiego, Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki, Wydział Ochrony Środowiska, Bydgoszcz, 2000,

Katalog jezior województwa toruńskiego wraz z ich waloryzacją turystyczną, oprac. A. Zwoliński, St. Soc. Sci. Tor., TNT Toruń 1991,
Marszelewski W., Jeziora Pojezierza Dobrzyńskiego, Wyd. UMK Toruń, 2001 r.,
Choiński A., Katalog jezior Polski, cz. II Pojezierze Chełmińskie, Wyd. Nauk. UAM Poznań, 1991 r.,
Województwo toruńskie. Przyroda – ludność i osadnictwo – gospodarka, praca zbior. pod red. R. Galona, PWN Warszawa – Poznań – Toruń 1984.

· Rocznik statystyczny województwa kujawsko-pomorskiego, US, Bydgoszcz, 2002 r.,

· Program dla Wisły i jej dorzecza na lata 2000-2020 – projekt, Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego we Włocławku, 2003 r.,

· Ochrona środowiska w województwie kujawsko-pomorskim w latach 1999-2000, Urząd Statystyczny w Bydgoszczy, 2001,

· Ocena stanu zanieczyszczenia badanych gleb toruńskiego odcinka autostrady A-1 (cz. II), WIOŚ w Toruniu, 1998,

· Opracowanie fizjograficzne wstępne powiatu toruńskiego, Geoprojekt, Warszawa 1968,

· Kodeks dobrej praktyki rolniczej, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, Ministerstwo Środowiska, Warszawa, 2002,

· Sprawozdanie z działalności za 2002 rok Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Toruniu, 2003 r.,

· Ceynowa-Giełdon M. (red.) 1971. Osobliwości florystyczne i rezerwaty ziemi chełmińskiej. Przewodnik florystyczny. Towarzystwo Nauk w Toruniu. Prace Popularnonaukowe 15; Toruń,

· Głowaciński Z. (red.) 1992. Polska czerwona księga zwierząt. PWRiL; Warszawa,

· Rutkowski L. (red.) 1997. Czerwona lista roślin i zwierząt ginących i zagrożonych w regionie kujawsko-pomorskim. Acta Univ. Nic. Copern.; Biologia 53,

· Generalny pomiar ruchu – 2000 rok, Transprojekt Warszawa,

· Kleczkowski A.S., 1990, Mapa obszarów głównych zbiorników wód podziemnych (GZWP) w Polsce wymagających szczególnej ochrony, Instytut Hydrologii i Geologii Inż. AGH Kraków,

· Kondracki J., Geografia fizyczna Polski, PWN Warszawa 1980,

· Województwo kujawsko-pomorskie. Obszary chronione. Mapa w skali 1:250 000, 2001, Wydział Ochrony Środowiska, Kujawsko-Pomorski Urząd Wojewódzki, Bydgoszcz,

· Bilans zasobów kopalin i wód podziemnych w Polsce wg stanu na 31 XII 2001r. PIG, Wa-wa 2002 r.

Lp.	Miejscowość	właściciel	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
		użytkownik
1	Zelgno	Gmina Chełmża	700	z dn. 21.11.2002 ; BZT₅ – 3,0 mg/dm³ ChZT – 27,0 mg/dm³ zaw. og. – 10,0 mg/dm³ Pog – 1,0 mg/dm³ Nog – 24,0 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³ Pog – 30mg/dm³ Nog – 5 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.
		Gospodarstwo Pomocnicze przy UG Chełmża

Lp.	Miejscowość	właściciel	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
		użytkownik
1.	Gronowo	Starostwo Powiatowe w Toruniu	449	z dn. 17.10.2002; BZT₅ – 16,76 mg/dm³ ChZT – 68,68 mg/dm³ zaw. og. – 22,0 mg/dm³ Pog – 9,52 mg/dm³ Nog – 60,15 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.
		Zespół Szkół w Gronowie Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego
2.	Lubisz	UG w Lubiczu	3500	z dn. 17.07.2002; BZT₅ – 8,0 mg/dm³ ChZT – 39,0 mg/dm³ zaw. og. – 20,0 mg/dm³ Pog – 3,1 mg/dm³ Nog – 13,9 mg/dm³	BZT₅ –25 mg/dm³ ChZT – 125 mg/dm³ zaw. og. – 35 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.

Lp.	Miejscowość	właściciel	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
		użytkownik
1.	Papowo Toruńskie	UG Łysomice	2917	z dn. 04.06.2003; BZT₅ – 7,2 mg/dm³ ChZT – 54,0 mg/dm³ zaw. og. – 0,0 mg/dm³ Pog – 44,7 mg/dm³ Nog – 1,36 mg/dm³	BZT₅ – 25 mg/dm³ ChZT – 125 mg/dm³ zaw. og. – 35 mg/dm³	Oczyszczalnia przeciążona, występują trudności w utrzymaniu stabilnej pracy oczyszczalni, konieczne uruchomienie II etapu
		Gminny Zakład Komunalny z/s w Gostkowie

Lp.	Miejscowość	właściciel	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
		użytkownik
1.	Dobrzejewice	UG Obrowo	3500	z dn. 17.04.2002; BZT₅ – 5,0 mg/dm³ ChZT – 45,7 mg/dm³ zaw. og. – 0,0 mg/dm³ Pog – 0,38 mg/dm³ Nog – 26,35 mg/dm³	BZT₅ – 25 mg/dm³ ChZT – 125 mg/dm³ zaw. og. – 35 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach,
		FUH „Tomex” Tomasz Boniecki
2.	Osiek	UG Obrowo	758	z dn.5.03.2003; BZT₅ – 8,2 mg/dm³ ChZT – 62,0 mg/dm³ zaw. og. – 12,0 mg/dm³ Pog – 0,69 mg/dm³ Nog – 53,4 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.
		FUH „Tomex” Tomasz Boniecki

Lp.	Miejscowość	właściciel	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
Lp.	Miejscowość	użytkownik	RLM	Aktualne wyniki	Wymagania	Ocena
1.	Górsk	UG Zławieś Wielka	1050	z dn. 11.07.2001; BZT₅ – 82,0 mg/dm³ ChZT – - mg/dm³ zaw. og. – 89,0 mg/dm³ Pog – 8,1 mg/dm³ Nog – 69,5 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.
2.	Toporzysko	UG Zławieś Wielka	1342	z dn. 26.05.2003; BZT₅ – 21,2 mg/dm³ ChZT – 84,7 mg/dm³ zaw. og. – 33,7 mg/dm³ Pog – 4,1 mg/dm³ Nog – 20,5 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.
3.	Rozgarty	UG Zławieś Wielka	1493	z dn. 19.08.2003; BZT₅ – 7,8 mg/dm³ ChZT – - mg/dm³ zaw. og. – 12 mg/dm³ Pog – 4,18 mg/dm³ Nog – 21,73 mg/dm³	BZT₅ – 40 mg/dm³ ChZT – 150 mg/dm³ zaw. og. – 50 mg/dm³	Oczyszczalnia spełni wymagania określone w obowiązujących obecnie przepisach.